linkedin facebook linkedin facebook nod32

PHP da funksiyalar

Muallif: Mengliyev Sh.

Qo`shilgan sana: 2015-08-29

PHP da funksiyalar

Funksiyalar
Funksiyalar nima uchun kerak? Bu savolga javob berish uchun, funksiya o‘zi nima ekanligini tushunib olish lozim bo‘ladi. Dasturlashda, xuddi matematikadagi kabi, unga bog‘liq ko‘pgina argumentlarning uning ko‘pgina ma’nolarida aks etishidir. Demak, funksiya argumentning har bir ma’nolari jamlanmasi uchun uning bajargan ishi natijasi sifatida qandaydir ma’no qaytaradi. Funksiyalar nima uchun kerak, buni misollar bilan oydinlashtirishga harakat qilamiz. Dasturlashdagi funksiyaga klassik misol – bu sonning faktorial ahamiyatini hisoblab beruvchi funksiya. Demak, biz unga son beramiz, u esa bizga uning faktorialini qaytaradi. Bunda biz faktorialini olishni xohlagan har bir son uchun aynan bir xil kodni qaytaravermaymiz – bu songa teng bo‘lgan argumentli funksiyani chaqirishning o‘zi kifoya qiladi.
Natural son faktorialini hisoblash funksiyasi
Misol:
<?php
function fact($n){
if ($n==0) return 1;
else return $fact = $n * fact($n-1);
}
echo fact(3);
// echo (3*2) deb yozish mumkin edi; lekin son katta bo‘lsa,
echo fact(50);
// funksiyadan foydalanish qulayroq, echo (50*49*48*...*3*2) deb yozgandan;
?>
Shu yo‘l bilan biz biron-bir ma’lumotga bog‘liqlik zaruriyati tug‘ilgan amalni bajarganimizda, bu holda ham biz aynan shunday amallarni bajarishimiz oshirishimiz lozim bo‘ladi, faqat boshqa boshlang‘ich ma’lumotlardan foydalanamiz, funksiyalar
mexanizmidan foydalanish– funksiya tanasi ko‘rinishidagi amallar blokini taxt qilish, o‘zgaruvchan ma’lumotlarni esa – uning parametrlari sifatida foydalanish qulayroq bo‘ladi.
Funksiya topshirig‘i (e’loni) umumiy tarzda qanday bo‘lishini ko‘ramiz.
Funksiya quyidagi sintaksis yordamida aniqlanadi:
function Funksiya_nomi (1-parametr, 2-parametr, ... N-parametr) {
Amallar bloki
return "funksiyaga aylanuvchi ma’no";
}
Agar php-dasturda to‘g‘ridan-to‘g‘ri yozilsa, hech narsani ishlab bo‘lmaydi. Birinchidan, funksiya nomi funksiya parametrlari nomlari (1-parametr, 2-parametr va b.) PHP da nomlanish qoidalariga muvofiq kelishi kerak (unda yaxshisi kirillcha simvollarni ham ishlatmagan ma’qul). Funksiya nomlari registrga nisbatan sezuvchan bo‘ladi. Ikkinchidan, funksiya parametrlari – tilning o‘zgaruvchan qismlari, shuning uchun ularning har birining nomlari oldidan $ belgisi turishi lozim bo‘ladi. Parametrlar ro‘yxatida hech qanday ko‘p nuqtalarni qo‘yish mumkin emas. Uchinchidan, amallar bloki so‘zi bilan birga funksiya tanasida istalgan to‘g‘ri PHP-kod mavjud bo‘lishi kerak (parametrlarga muvofiq bo‘lishi majburiy emas). Va nihoyat, return kalit
so‘zidan so‘ng tartibli php-ifoda kelishi lozim (ma’noga ega bo‘lgan qandaydir simvollar). Bundan tashqari, funksiyada qaytariluvchi ma’no kabi parametrlar bo‘lmasligi ham mumkin. Funksiyani to‘g‘ri e’lon qilishga misol – yuqorida keltirilgan
faktorlarni hisoblash funksiyasi. Funksiya chaqirish qanday amalga oshadi? Funksiya nomi va yumaloq qavslar ichida uning parametrlari ma’nolari ro‘yxati ko‘rsatiladi, agar shundaylari mavjud bo‘lsa:
Misol:
<?php
Funksiya_nomi ("1-parametr_uchun_ma’no", "2-parametr_uchun_ma’no ",...);
/* Funksiyani chaqirishga misol – funksiyani chaqirish faktorialni hisoblash yuqorida bor, 3 soni faktorialini hisoblash uchun u erda biz fact(3) deb yozganmiz; u erda fact – chaqiriluvchi funksiya nomi, a 3 –$n nomli uning parametri ma’nosi */
?>
Funksiyani qachon chaqirish mumkin? Bu g‘alati savol bo‘lib tuyulishi mumkin. Funksiyani uni aniqlangandan keyin chaqirish mumkin, ya’ni function f_name(){...} blokidan pastda istalgan dastur qatorida. PHP3 da bu aynan shunday. Lekin PHP4 da
bunday talab yo‘q. Hamma gap interpretator olingan kodni qanday qayta ishlashida. Birgina istisno shartli ravishda aniqlanadigan funksiyadan tashkil topadi (shartli operatorlar yoki boshqa funksiyalar ichida). Funksiya shu tarzda aniqlangan taqdirda, unianiqlash uni chaqirishdan oldin bajariladi.
Misol. Shartli funksiya ichida funksiyani aniqlash
<?
$make = true;
/* bu erda Make_event() ni chaqirish mumkin emas; Chunki u hali mavjud emas, lekin Save_info() ni chaqirish mumkin */
Save_info("Sobir","Sodiqov", "Men PHP kursini tanladim");
if ($make){
// Make_event() funksiyasini aniqlash
function Make_event(){
echo "<p> Python<br> ni o‘rganmoqchiman";
}
}
// endi Make_event() ni chaqirish mumkin
Make_event();
// Save_info funksiyasini aniqlanadi
function Save_info($first, $last, $message){ echo "<br>$message<br>"; echo "Ism: ". $first . " ". $last . "<br>";
}
Save_info("Shoydullo","Mengliyev", "Men qog`ozni ni tanladim");
// Save_info ni bu erda ham chaqirish mumkin
?>
Agar funksiya dastur ichida aniqlangan bo‘lsa, uni keyin qayta aniqlash yokio‘chirib tashlash mumkin emas. Funksiya nomlariga registr ta’sir qilmasligiga qaramasdan, yaxshisi funksiyani aniqlash paytida berilgan nom bilan chaqirish mumkin
bo‘ladi.
Misol. Funksiya ichidagi funksiyani aniqlash
<?php
/* ma’lumotlarni saqlash, ya’ni DataSave() funksiyasini chaqirish mumkin emas. Uning to‘g‘riligi tekshirilmasdan oldin, ya’ni DataCheck() funksiyasi chaqirilmasdan oldin bu mumkin emas.*/
DataCheck();
DataSave();
function DataCheck(){
// ma’lumotlar to‘g‘riligini tekshirish
function DataSave(){
// ma’lumotlarni saqlaymiz
} } ?>
Funksiya argumentlari, ularning ma’nolari va ishlatilishini batafsil ko‘rib chiqamiz.

Funksiyalarning argumentlari
Har bir funksiyada, avval aytganimizday, argumentlar ro‘yxati bo‘lishi mumkin. Bu argumentlar yordamida funksiyaga har xil ma’lumotlar beriladi (masalan, faktoriali hisoblanishi kerak bo‘lganson ma’nosi). Har bir argument o‘zgaruvchi va konstantaga ega bo‘ladi. Argumentlar yordamida ma’lumotlar funksiyaga uch xil turli usullar bilan o‘tkazilishi mumkin. Bu argumentlarni ma’nosiga ko‘ra (o‘zgarmas holatda foydalaniladi), ilovalarga ko‘ra va o‘zgarmas holatda argumentlarga ma’no berishga ko‘ra o‘tkazish . Bu usullarni atroflicha ko‘rib chiqamiz. Argument funksiyaga ma’nosiga ko‘ra o‘tkazilsa, funksiya ichidagi argument ma’nosining o‘zgarishi uning funksiya tashqarisidagi ma’nosiga ta’sir qilmaydi. Funksiyaga uning argumentlarini o‘zgartirishga yo‘l qo‘yish uchun ularni havolalarga ko‘ra o‘tkazish kerak. Buning uchun argument nomi oldidan funksiyani aniqlashda ampensand “&” belgisini yozish kerak.
Misol. Argumentlarni havolasiga ko‘ra o‘tkazish
<?php
// qo‘shimcha qilishi mumkin bo‘lgan funksiyani yozamiz checked so‘zi qatoriga
function add_label(&$data_str){
$data_str .= "checked";
}
$str = "<input type=radio name=article ";
// bunday qator mavjud bo‘lsin
echo $str ."><br>";
// forma elementini keltiradi – belgilanmagan radio knopkasini
add_label($str);
// funksiyani chaqiramiz
echo $str ."><br>";
// bu endi belgilangan radio knopkani keltiradi
?>
Funksiyada tinch holatda foydalanilayotgan argumentlar ma’nosini aniqlash mumkin. Ayni paytdagi ma’noning o‘zi konstant ifoda bo‘lishi, o‘zgartirish va sinf vakili yoki boshqa funksiya chaqiruvi bo‘lmasligi lozim. Bizda informatsion xabar tuzuvchi funksiya, unga berilgan parametr ma’nosiga muvofiq tarzda o‘zgaruvchi imzo bor. Agar parametr ma’nosi berilmagan bo‘lsa,
“Tashkiliy qo‘mita” imzosidan foydalaniladi.

Misol. Tinch holatdagi argument ma’nosi

<?php
function Message($sign="Yig`ilish."){
// bu erda parametr sign ayni paytda “Yig`ilish” ma’nosiga ega
echo "Keyingi yig‘ilish ertaga bo‘lib o‘tadi.<br>";
echo "$sign<br>";
}
Message();
// Parametrsiz funksiyani chaqiramiz. Bu holda imzo – Bu Yig`ilish
Message("Hurmat bilan Mengliyev ");
// Bu holda imzo "Hurmat bilan Mengliyev." bo‘ladi
?>
Bu skript ishining natijasi quyidagicha:
Keyingi yig‘ilish ertaga bo‘lib o‘tadi.
Yig`ilish.
Keyingi yig‘ilish ertaga bo‘lib o‘tadi.
Hurmat bilan Mengliyev.

Agar funksiyaning bir necha parametrlari bo‘lsa, tinch holatda ma’no beriluvchi bu argumentlar funksiya aniqlanishida boshqa barcha argumentlardan keyin yozilishi kerak. Aks holda, agar bu argumentlar funksiyani chiqarish paytida ko‘zdan qochirilsa
xato yuzaga kelishi ehtimoli bor.
Masalan, biz katalogga maqola tavsifini kiritmoqchimiz. Foydalanuvchi maqolaga uning nomlanishi, muallifi va qisqa tavsif kabi xarakteristikalarni keltirishi lozim bo‘ladi. Agar Foydalanuvchi maqola muallifi ismini kiritmadi, u Shoydullo Mengliyev
deb olaylik.
<?php
function Add_article($title, $description, $author="Shoydullo Mengliyev"){
echo "Maqolani katalogga kiritamiz: $title,";
echo "muallif $author";
echo "<br>Qisqa tavsif: ";
echo "$description <hr>";
}
Add_article("Informatika va kompyuter","Bu maqola informatikaga oid ...", "Jo`rayeva Zuhra");
Add_article("Xarakterlar kim", "Bu maqola xarakterlar haqida ...");
?>
Skript ishi natijasi sifatida quyidagilarni olamiz

Katalogga maqola kiritamiz:
Informatika va kompyuter,
Muallif Shoydullo Mengliyev.
Qisqa tavsif:
Bu maqola informatikaga oid...

Katalogga maqola kiritamiz:
Xarakterlar kim,
Muallif Jo`rayeva Zuhra.
Qisqa tavsif:
Bu maqola xarakterlar haqida...

Agar biz quyidagicha yozsak:

<?php function Add_article($author="Shoydullo Mengliyev", $title, $description){
// ... avvalgi misoldagi kabi amal
}
Add_article("Xarakterlar kim", "Bu maqola xarakterlar haqida...");
?>
Natija quyidagicha bo‘ladi:

Warning: Missing argument 3 for add_article() in c:\users\nina\tasks\func\def_bad.php on line 2

O‘zgaruvchan uzunlik argumentlari ro‘yxatlari

PHP4 da argumentlarning o‘zgaruvchan soni bilan funksiya tuzish mumkin. Ya’ni biz uni necha argumentlar bilan chaqirilishini bilmasdan, funksiya tuzamiz. Bu kabi funksiya yozish uchun hech qanday maxsus sintaksis kerak bo‘lmaydi. Hammasi uning ichiga o‘rnatilgan funksiyalar func_num_args(), func_get_arg(), func_get_args() yordami bilan qilinadi.

func_num_args() funksiyasi argumentlar sonini qaytaradi. Bu funksiya faqat foydalanuvchi funksiyasini aniqlash mobaynida foydalanishi mumkin. Agar u funksiyadan tashqarida paydo bo‘lsa, interpretator ogohlantirish beradi.

Misol. func_num_args() funksiyasidan foydalanish
<?php
function DataCheck() {
$n = func_num_args();
echo "Funksiya argumentlari soni $n";
}
DataCheck();
// qatorni keltiradi "0 funksiya argumentlari soni"
DataCheck(1,2,3);
// qatorni keltiradi "3-funksiya argumentlari soni"
?>

func_get_arg funksiyasi (argument_raqami to‘laligicha) argumentni o‘zgarishlar ro‘yxatidan argumentlar funksiyasiga qaytaradi, uning tartib raqami func_get_arg parametri bilan beriladi. Funksiya argumentlari noldan boshlab hisoblanadi.
func_num_args() kabi bu funksiya faqat biron-bir funksiyani aniqlashda foydalaniladi.
Argument raqami funksiyaga o‘zgargan argumentlar sonidan ortib ketishi mumkin emas. Aks holda ogohlantirish umumlashtiriladi va func_num_args() funksiyasiga False qiymat qaytadi. Ma’lumotlarni tekshirish uchun funksiyaga uning argumentlarini tuzamiz. Agar funksiyaning birinchi argumenti – butun son, ikkinchisi – qator bo‘lsa, tekshirish muvaffaqiyatli o‘tdi, deb hisoblaymiz.

Misol. Ma’lumotlar tipini, uning argumentlarini tekshirish
<?
function DataCheck(){
$check =true;
$n = func_num_args();
/* funksiyaga o‘zgargan argumentlar sonini tekshiramiz, birinchi o‘zgargan argument butun sonmi-yo‘qmi */
if ($n>=1) if (!is_int(func_get_arg(0)))
$check = false; /* tekshiramiz, ikkinchi o‘zgargan argument qatormi-yo‘qmi */
if ($n>=2)
if (!is_string(func_get_arg(1)))
$check = false;
return $check;
}
if (DataCheck(123,"text"))
echo "Tekshiruv to‘g‘ri o‘tdi<br>";
else echo "ma’lumotlar shartlarni qondirmaydi <br>";
if (DataCheck(324))
echo "Tekshiruv to‘g‘ri o‘tdi<br>";
else echo "ma’lumotlar shartlarni qondirmaydi <br>";
?>
Dastur natijasi quyidagicha bo‘ladi.
Ma’lumotlar shartlarni qoniqtirmaydi. Tekshiruv to‘g‘ri o‘tdi.

func_get_args() funsiyasi argumentlar ro‘yxatidan tashkil topgan massiv qaytaradi. Massivning har bir elementi argumentga, funksiya o‘zgarishiga to‘g‘ri keladi. Agar funksiya foydalanuvchi funksiyasi aniqligidan tashqarida foydalanilsa ogohlantirish umumlashtiriladi. Avvalgi misolni ko‘chiramiz, bu funksiyadan foydalanamiz. Funksiyani harakatlantiruvchi juft argument butun son ekanligini tekshiramiz:
Misol:
<?
function DataCheck(){
$check =true;
$n = func_num_args();
// funksiyaga o‘zgargan argumentlar soni
$args = func_get_args();
// funksiya argumentlari massivi
for ($i=0;$i<$n;$i++){
$v = $args[$i];
if ($i % 2 == 0){
if (!is_int($v)) $check = false;
// tekshiramiz, juft argument butunmi-yo‘qmi
}
}
return $check;
}
if (DataCheck(array("text", 324)))
echo "Tekshiruv to‘g‘ri o‘tdi<br>";
else echo "Ma’lumotlar shartlarni qoniqtirmaydi <br>";
?>
Bundan, func_num_args(), func_get_arg() va func_get_args() funksiya kombinatsiyasi funksiyalar o‘zgaruvchan argumentlar ro‘yxatiga ega bo‘la olishi uchun foydalaniladi. Bu funksiyalar faqat PHP4 ga kiritilgan. PHP3 da shunday natijaga erishish uchun, argument sifatida massiv funksiyasidan foydalanish mumkin bo‘ladi. Masalan, har bir toq funksiyalar parametri butun sonligini tekshiruvchi skriptni quyidagicha yozish mumkin:

<?
function DataCheck($params){
$check =true; $n = count($params);
// funksiyaga o‘zgargan argumentlar soni
for ($i=0;$i<$n;$i++){
$v = $params[$i];
if ($i % 2 !== 0){
// tekshiramiz, toq argument butunmi-yo‘qmi
if (!is_int($v)) $check = false;
}
}
return $check;
}
if (DataCheck("text", 324))
echo "Tekshiruv to‘g‘ri o‘tdi<br>";
else echo "Ma’lumotlar shartlarni qoniqtirmaydi<br>";
?>

6929 marta o`qildi.

Parol:
Eslab qolish.


Ro`yhatdan o`tish


Рейтинг@Mail.ru
Рейтинг@Mail.ru

Besucherzahler
счетчик посещений