Ma`lumotlar : 1092
Xabarlar soni: 591
Bugun: 18.11.2026
Soat: 0:10
O‘rinlarni almashtirish usullari
Muallif: Mengliyev SH.
Qo`shilgan sana: 2014-08-09
O‘rinlarni almashtirish usullari
Ushbu usul eng oddiy va eng qadimiy usuldir. O‘rinlarni almashtirish usullariga misol sifatida quyidagilarni keltirish mumkin:
- shifrlovchi jadval;
- sehrli kvadrat.
SHifrlovchi jadval usulida kalit sifatida quyidagilar qo‘llaniladi:
- jadval o‘lchovlari;
- so‘z yoki so‘zlar ketma-ketligi;
- jadval tarkibi xususiyatlari.
Misol.
quyidagi matn berilgan bo‘lsin:
KADRLAR TAYYORLASH MILLIY DASTURI
Ushbu axborot ustun bo‘yicha ketma-ket jadvalga kiritiladi:
K |
L |
A |
L |
I |
Y |
T |
A |
A |
Y |
A |
L |
D |
U |
D |
R |
YO |
SH |
L |
A |
R |
R |
T |
R |
M |
I |
S |
I |
Natijada, 4x7 o‘lchovli jadval tashkil qilinadi. Endi shifrlangan matn qatorlar bo‘yicha aniqlanadi, ya’ni o‘zimiz uchun 4 tadan belgilarni ajratib yozamiz.
KLAL IYTA AYAL DUDR YOSHLA RRTR MISI
Bu erda kalit sifatida jadval o‘lchovlari xizmat qiladi.
Ushbu usulni murakkablashtirish maqsadida tayanch so‘zini kiritsa bo‘ladi. Yuqoridagi misol uchun quyidagi
MAGISTR
so‘zini olamiz va oldingi jadvalga joylashtirasiz:
M |
A |
G |
I |
S |
T |
R |
4 |
1 |
2 |
3 |
6 |
7 |
5 |
K |
L |
A |
L |
I |
Y |
T |
A |
A |
Y |
A |
L |
D |
U |
D |
R |
YO |
SH |
L |
A |
R |
R |
T |
R |
M |
I |
S |
I |
Ikkinchi qatordagi raqamlar xarflarning alifbo tarkibidan kelib chiqadi. SHu qatordagi raqamlar bo‘yicha ustunlarni tartiblaymiz:
A |
G |
I |
M |
R |
S |
T |
1 |
2 |
3 |
4 |
5 |
6 |
7 |
L |
A |
L |
K |
T |
I |
Y |
A |
Y |
A |
A |
U |
L |
D |
R |
YO |
SH |
D |
R |
L |
A |
T |
R |
M |
R |
I |
I |
S |
SHifrlangan matn quyidagi ko‘rinishda bo‘ladi:
LALK TIYA YAAU LDRYO SHDRL ATRM RIIS
Sehrli kvadrat deb, katakchalariga 1dan boshlab sonlar yozilgan, undagi har bir ustunda satr va diogonal bo‘yicha sonlar yig‘indisi 1 ta songa teng bo‘lgan kvadrat shaklidagi jadvalga aytiladi. Sehrli kvadratga sonlar tartibi bo‘yicha belgilar kiritiladi va bu belgilar satrlar bo‘yicha o‘qilganda matn hosil bo‘ladi.
Misol.
4x4 o‘lchovli sehrli kvadratni olamiz, bu erda sonlarning 880 ta har xil kombinatsiyasi mavjud. quyidagicha ish yuritamiz:
16 |
3 |
2 |
13 |
5 |
10 |
11 |
8 |
9 |
6 |
7 |
12 |
4 |
15 |
14 |
1 |
Boshlang‘ich matn sifatida quyidagi matnni olamiz:
DASTURLASH TILLARI
va jadvalga joylashtiramiz.
I |
S |
A |
L |
U |
T |
I |
A |
SH |
R |
L |
L |
T |
R |
A |
D |
SHifrlangan matn jadval elementlarini satrlar bo‘yicha o‘qish natijasida tashkil topadi:
ISAL UTIA SHRLL TRAT
10184 marta o`qildi.