Ma`lumotlar : 1092
Xabarlar soni: 591
Bugun: 16.11.2026
Soat: 23:40
Populyasiya modeli
Muallif: Mengliyev Sh.
Qo`shilgan sana: 2014-03-15
Populyasiya modeli
Xech qanday tirik organizm bir-biridan alohida mavjud bo`lmaydi—ularning xammasi populyasiyalar deb nomlanuvchi guruxlarni xosil qiladi. Populyasiyaning ichida murakkab o'zaro ta’sirlar mavjud bo`ladi,ammo boshqa populyasiyalar atrof- muxit bilan munosabatlarda ular butun bir tuzilish xolida munosabat ko`rsatadi. Ekologiyada ko`rib chiqiladigan tirik organizmlarning eng past darajasi populyasiya xisoblanadi.
Populyasiyaning umumiy xarakteristikasi (miqdori) uning umumiy soni yoki zichligi (maydondagi soni) xisoblanadi. Odatda ushbu son miqdorlarda ifodalanadi. Tabiatda populyasiya uchun quyi va yuqori xadlar mavjuddir. Umumiy sonning o'zgarish dinamikasi ikkita jarayon tug`ilish va o`lish bilan aniqlanadi.
Agar populyasiya maydonda teng taqsimlangan deb xisoblasak, populyasiyaning xamma turlari bir xil, populyasiyaning soni yoki zichligi.
X(t)- vaqtga bog`lik bo`lgan muayyan populyasiya vakillarning o`zgarish qonunini belgilovchi funksiya;
A- o`sish koefitsenti bo`lsin;
B- kamayish koefitsenti bo`lsin;
Ax-vaqt birligida populyasiya vakillarining o`sish miqdori;
Bx-vaqt birligida populyasiya vakillarining kamayish miqdori;

Bu erda A va B tug`ilish va o`lim sonini ifodalab umumiy xolda x ni t ga bog'liq bo`ladi.
![]()
ni xosil qilinsa unda cheksiz muxitda populyasiya sonining eksponensial usish qonuni kelib chiqadi (Mol’tus) qonuni.
Ammo barqaror ekosistemalar kompanentlari xisoblangan populyasiyalarda odatda xama vaqt epsilon va psi orasida statistik ishonchli manfiy korelyadsiya kuzatiladi (yakayu-yagona) bu kattaliklar orasida aniqlangan musbat korelyatsiya bu inson populyasiyasidir. epsilon va psi orasidagi regridsion bog`liklikning eng oddiy formasi chiziqlidir shuning uchun xam ![]()
ga teng deb qarash mumkin va populyasiya dinamikasining tenglamasi quyidagicha yozish mumkin.

Ushbu tenglamaning echimi quyidagi ko'rinishga ega

Ya’ni populyasiyaning soni chegarasiz o'smaydi va yuqoridan chegaralanmagan umumiy sondan o`sish koefitsentining xama bog'liqlarini ikkita sinfga ajratish mumkin.
1. epsilon monoton ravishda x o'sishi bilan kamayadi.
2. Monatonlikning buzilishi xarakterlidir bunda ba’zi xollarda o'sish koefitsenti x usishi Bilan usib boradi. Sonning keyingi ortib borishi natijasida resursning umumiy kamayish kuzatiladi va epsilonning o'sishi tushish Bilan almashadi bogliklikning bunday to'g'ri olli egri chiziqlik deb ataladi bunday xolatda bir necha barkaror stadsional xolatlar mavjud populyasiya bunday barqaror stadsional xolatlarning bo'lishi atrof muxitga Yangi adaptatsional shakllarni kelib chiqishni ta'minlaydi va o`z navbatida populyasiya xajmini o`shishiga imkon yaratadi. Papulyasiya soniga ta’sir etuvchi boshqa xolatlarning paydo bo`lish mexanizmlari bo`lishi mumkin.
3319 marta o`qildi.