linkedin facebook linkedin facebook nod32

Tarixiy informatika fani tuzilishi va mazmuni

Muallif: Boboho`jayeva N.

Qo`shilgan sana: 2014-09-16

Tarixiy informatika fani tuzilishi va mazmuni

     

Tarixiy informatika  - tarix fani va ta’limini axborotlashtirish jarayoni qonuniyatlarini o’rganuvchi  bilimlar sohasidir.Tarixiy informatika asosida barcha turdagi tarixiy manbalarning electron versiyalarini yaratish uchun zarur bo’lgan  nazariy va amalir bilimlar majmuasi yotadi. Tarixiy informatikaning nazariy asosini zamonaviy axborot kontseptsiyasi bilan ijtimoiy informatika va nazariy manbashunoslik tashkil etadi.Tarixiy informatika amaliy asosini esa kompyuter texnologoyalari tashkil etadi.Tarixiy informatika o’rganish sohasiga  tarixiy tadqiqotlarda axborot texnologiyalarini qo’llash muammolari, maxsus dasturiy ta’minot , tarixiy ma’lumotlar bazalari va banklarini yaratish;axborot texnologiyalarini berilganlarni ifodalash va strukturalashgan, matnli, tasvirli va boshqa manbalarni tahlil qilishda qo’llash; tarixiy jarayonlarni kompyuterli modellashtirish; axborot tarmoqlaridan foydalanish;multimedia va axborotlashtirishning yangi yo’nalishlari hamda axborot texnologiyalarini tarixiy ta’limda qo’llash kiradi.Yuqorida aytilganlarga asoslanib, amaliy tarixiy informatika va nazariy tarixiy informatika to’g’risida gapirish mumkin.Agar amaliy component doirasi etarlicha aniq bo’lsa, nazariy tarixiy informatika mazmunini aniqlashtirish kerak. Bu sohadagi bilimlarni uch qismga ajratish mumkin: metanazariya,  “o’rta darajadagi” nazariyalar; "микро-nazariyalar". Metanazariya axborot nazariy tushunchasining tarixiy tadqiqot masalalariga qo’llanilishi masalalari bilan shug’ullanadi. Tarixiy manba xossalari va tabiati masalalariga axborot tushunchasi nuqtai nazaridan yondashuvchi birinchi tadqiqotlar I.D. Kovalchenko tomonidan olib borilgan.Metanazariyaning boshqa aspekti 1948 yilda  amerikalik matematik K.Shennon tomonidan “axborot miqdori” matematik tushunchasini kiritib, asos solingan axborot nazariyasidir.Bundan tashqari tarixiy manba ma’lumotlari xosasalarini o’rganishda uch darajali belgili tizimlar kontseptsiyasiga asoslangan semiotik muammo muhim ahamiyat kasb etadi. Semiotika uch qism: sintaktika, semantika va pragmatika lardan  iborat.  Tarixiy informatikaning “o’pta darajadagi” nazariyalari sifatida. Tarixiy manbalar modellarini, manbaga yo’naltirilgan tizimlarni qurish printsiplarini ko’rsatish mumkin. Tarixiy informatika mikronazariyalariga konkret manbalar tahlili algoritmlarini kiritish mumkin.Masalan, berilganlar bazalari yaratishda kognitiv sxemalar qurish jarayonidagi prosoprografik tadqiqotlar o’tqazish. Misol sifatida manba matnini realyatsion berilganlar bazasi yozuvlariga o’girish tizimi SOCRATES ni keltirish mumkin.Shunday qilib, har bir konkret holatda mikronazariyaning mazmuni ma’lum bir information model qurilishiga keltiriladi.Tarixiy informatika rivojining yana bir metodologik aspekti jamiyatni axborotlashtirish qonuniyatlariga yo’naltirilgan ijtimoiy informatika bilan bog’liq.Ijtimoiy informatika rivojida  axborot texnologiyalarining  texnik vositalari qatorida dasturiy hamda ijtimoiy tashkil etuvchilariga ham katta e’tibor beriladi.
 Tarixiy informatika sohasidagi xalqaro ilmiy jamiyatlar rivojining birinchi o’n yilligida ushbu professional  hamjamiyatning  aniq tuzilmasini shaklandi .Ushbu hamjamiyat bir necha bir-biri bilan mahkam bog’langan gurux va qatlamlardan iborat. Ular tarixiy informatika rivojida turli mavqega ega bo’lib,ushbu jarayonga o’z hissalarini qo’shadi.Birinchi gurux – tarixiy manba ma’lumotlarini taqdim etish va tahlil qilishning  yangi usullarini , mos algoritmlarini, dastur va texnologiyalarni ishlab chiquvchilardir.Aynan ana shu guruxning mavjudligi tarixiy informatikani  o’z tekshirish predmetiga, maxsus metodlariga va tadqiqot instimentlariga ega bo’lgan  ilm sohasi sifatida e’tirof etish imkonini berdi. Ikkinchi gurux – yangi axborot texnologiyalaridan, usul va dasturiy ta’minotdan foydalanuvchilar bo’lib, ular tezlik bilan rivojlanayotgan informatsion texnologiyalarni  o’zlashtiradilar, taraqqiyot yutuqlarini tarixiy tadqiqotlarga qo’llaydilar.Uchinchi va eng ko’p sonli qatlam bu – tadqiqotchi tarixchilarning keng ommasi bo’lib, ular birinchi ikki gurux faoliyati ntijalaridan amalda foydalanadilar.Albatta, bu guruxlashtirish shartli bo’lib,  ushbu uchala guruxlar kesishishi, bir-biriga o’tishi mumkin. Muhim tomoni shundaki, ushbu struktura tarix fanini yangi metodlar va zamonaviy texnologiyalar bilan ta’minlabgina qolmay, yirik tadqiqotchilik muammolarini hal etishda ulardan foydalanishga yorqin misollarini taqdim etishi kerak. Bunday maqsadlarni amalga oshirishning   eng qulay shakli -  o’rganilayotgan manbalarni elektron versiyaga o’girilib,  tarixiy informatika bo’yicha mutaxassislar ega bo’lgan axborot texnologiyalari va analitik usullar vositasida kompleks tahlil qiladigan tadqiqotchilik loyihalari hisoblanadi.  Ushbu loyihalardan olinadigan natijalar tahlilida mos soha mutaxassislari qatnashadi.
 Tarixiy informatika mutaxassislarini tayyorlash va qayta tayyorlash masalasi juda muhimdir.Gap shundaki, injener uchun bilimlarning  50 % eskirishi vaqti besh yil, kimyogar, meditsina xodimi, biolog uchun – to’rt yil, tarixiy informatika mutaxassisi uchun uch yilni tashkil etadi.Taniqli fransus tarixchisi E.L. Ladyurining:”... kelajakda tarixchi dasturchi bo’ladi, yoki  u hech narsaga arzimaydi…”, degan bashorati ro’yobga chiqmagan bo’lsada, Angliyada tarixiy informatika bo’yicha mutaxassis tayyorlashga kirishildi(Historical Information Engineers), Ular maxsus dasturiy ta’minot yaratish va tarixiy informatikani o’qitish bilan shug’ullanadilar. Tarixni o’rganishda axborot texnologoyalari. O’tgan asrning  80-90 yillarida bilimlrning barcha sohalariga  kirib kelgan axborotlashtirish jarayoni tarix fanini ham chetlab o’tmadi.Tarixchilar kompyuterlardan foydalanibgina qolmay, tezlik bilan rivojlanayotgan dasturiy va texnik vositalar ularni tarixiy tadqiqotlar uchun zarur bo’lgan vositaga aylantirdi.Bu esa tarixchi faoliyatida yangi axborot texnologiyalarini qo’llash imkoniyatlarini yaratdi.PK tarixchilar  ilmiy ishlarini yozish va tahrirlash vositasigina bo’lib qolmay, nozik manbashunoslik metodikalari realizatsiyasi uchun qulay qurolga aylandi.Nisbatan arzon matn yoki tasviriy materialni kompyuter xotirasiga optic kiritish qurilmalari - skanerlarning paydo bo’lishi  madaniyat, san’at tarixi, muzeyshunoslik va apxiv ishi bo’yicha tadqiqotlarga turtki bo’ldi.Bunga yana juda katta xajmga ega bo’lgan optik disklarning chiqarilishi ham sabab bo’ldi. Arxivlarda ishlovchi tarixchilarning mehnat sharoitlari ham o’zgardi: portativ PK (noutbuk)lar apxiv fondlaridan olinadigan barcha yozuvlar birdaniga kompyuter xotirasiga yoki personal berilaganlar bazasiga kiritilishi mumkin. dBASE  va boshqa tipdagi standart berilganlar bazalarini boshqarish tizimlarining mukammallashuvi, ayniqsa tarixiy manbalarning xususiyatlarini hisobga oluvchi maxsus dasturiy ta’minotning (Gettingenlik doktor M.Taller tomonidan ishlab chiqilgan KLEIO tizimi kabi)   ishlab chiqarilishi bir qator ilmiy markazlarning   katta berilganlar bazalarini yaratishga qaratilgan faoliyatlarini sezilarli faollashtirdi. Ushbu berilganlar bazalari ommaviy tarixiy manbalardan olingan ma’lumotlarlan iborat.Ayniqsa, ushbu jarayon maxsus guruxlar odamlarining tarjimai holini tahlil qilishni maqsad qilib qo’ygan prosopografik tadqiqotlarga taalluqli bo’ldi. 80-yillar oxirida tarixchilar tomonidan 100 minglab kishilarning xayotiga oid ma’lumotlarni saqlovchi berilganlar bazalari yaratildi.Ko’p sonli berilganlar bazalarining yaratilishi ularni standartlashtirish va markazlashtirish zaruratini tug’dirdi.Bugungi kunda turli mamlakatlarda ijtimoiy-tarixiy tadqiqotlarga taalluqli 20 dan ortiq yirik berilganlar banklari yoki mashina ma’lumotlari apxivlari faoliyat ko’rsatmoqda.Ular ma’lum tashkiliy struktura va muammoli yo’nalishga ega bo’lib, berilganlar bazalari kollektsiyalarini kengaytirish , taqsimlash va kataloglarni chop etish bilan shug’ullanadilar. Oxirgi yillarda kompyuter texnologoyalarini tarix ilmiga qo’llashning an’anaviy sohasi – manba ma’lumotlarini matematik-statistik qayta ishlashda  yangi imkoniyatlar paydo bo’ldi.Statistik dasturiy paketlar tarixchilar uchun qulaylashtirilib, ko’p o’lchovli tahlil va vizuallash vositalari (boshlang’ich ma’lumotlar va natijalarning ko’rgazmali tarzda, diagramma, grafik kabi ko’rinishlarda ifodalash) bilan boyitildi.Oxirgi yillarda yangi multimedia texnologiyalari rivoji bilan turli mamlakatlarda o’quv jarayonida personal kompyuterlardan foydalanuvchi tarixchilarning faolligi oshdi.Kompyuter ta’lim jarayonini faollashtirish va individuallshtirishga, bilimlarni nazorat qilish effektivligini oshirishga  uringan o’qituvchilarning yordamchisiga aylandi.. Tarixiy tadqiqotlarni axborotlashtirishning ko’rsatib o’tilgan tendentsiyalarining tezlik bilan tarqalishiga kompyuterda ishlovchi tarxchilar orasida aloqani ta’minlovchi elektron pochta ham yordam bermoqda. Elektron kommunikatsiyalarning fan va ta’lim sohasidagi imkoniyatlari keskin ortgan vaqtda tarixchilar Internet tarmog’i taqdim etuvchi ulkan axborot resurslaridan ba[ramand bo’lmoqdalar.1986 yilda turli mamlakatlardagi  o’z tadqiqotchilik amaliyotida va o’quv jarayonida kompyuter texnologiyalaridan foydalanuvchi tarixchilar faoliyatini boshqaruvchi  ANS tashkil topdi. 1992 yildan ANS tarkibiga SNG davlatlari tarixiy informatika bo’yicha mutaxassislarini birlashtiruvchi  АIK ham kiradi.

4472 marta o`qildi.

Parol:
Eslab qolish.


Ro`yhatdan o`tish

testing

+998915878681

Siz o`z maxsulotingizni 3D reklama ko`rinishda bo`lishini xohlaysizmi? Unda xamkorlik qilamiz.

3D Reklama


Рейтинг@Mail.ru
Рейтинг@Mail.ru

Besucherzahler
счетчик посещений