linkedin facebook linkedin facebook nod32

Linux sh stoli tarkibi

Muallif: Mengliyev Sh.

Qo`shilgan sana: 2014-06-01

Linux ish stoli tarkibi

Ko`pchilik ish stollari oddiy komponentlarga ega bo`ladi.bu Windows foydalanuvchilariga tanish ko`rinadi.

Rasm 1. KDE ish stoli

Ish stolida znachoklar bo`ladi, yuqoridagi holda 2 ta. Ma`lum amal bajarish uchun kerakli znachok ustiga 2 marta bosish kerak. Ish stoliga yana znachok qo`shish, yo`qotish, umuman moslash mumkin.
Pastki qismda panel joylashgan bo`lib, uni chapga, o`ngga, tepaga qo`yish mumkin. Va yana bir ortiq panelga ega bo`lish mumkin.
7-rasmning chap qismida bir necha znachoklar bo`lib, ularni ko`paytirish yoki bir nechtasini yo`qotish mumkin. O`ngroqda 4 ta tugmaga ega qism bo`lib, bular bir vertual ish stolidan keyingisiga o`tish imkonini beradi. Undan o`ngroqda aktiv panel bo`lib, u yerda ishlayotgan jarayonlar ko`rsatiladi. Yana o`ngroqda sistema jihozlari znachoklari bo`lib, eng o`ngda soat joylashgan. Bularning hammasini foydalanuvchi o`zgartirishi mumkin.

KDE va GNOME ishchi stollari.

Mashhur 2 ish stollari bu KDE va GNOME. Ular bir-biriga o`xshash bo`lib, Fedora distributivining ish stollari quyida rasmda ko`rsatilgan.

Rasm 2. Fedora da KDE va GNOME ish stollari

Ular juda o`xshash bo`lib, ikkalasida ham Crash va Home znachoklari bor. Gnome da yana ikkita qo`shimcha znachok bor. Panelda bir hil znachoklar. Bularning bir-biriga o`xshash bo`lishiga sabab foydalanuvchiga mos va qulay bo`lgan muhitni yaratib berish hisoblanadi. Quyida Fedora va Mandrake ning KDE ish stoli ko`rsatilgan.

Rasm 3. Fedora va Mandrake dagi KDE ish stollari

Turli LINUX versiyalarida KDE znachoklari turli xil.
Panel.
KDE va GNOME ish stollari panellari quyida ko`rsatilgan.(yuqqorida KDE, pastda GNOME. )

Rasm 4. Fedora da KDE va GNOME ish stollari

Panellar bir xil seksiyadan tashkil topgan:

  • Znachoklar paneli. Chapdagi qism bo`lib, dasturlarning znachoklariga ega. Ularni bosilganda dastur ishga tushadi. Ustiga sichqoncha olib borilganda qo`shimcha ma`lumot chiqadi.
  • Ish stolaridan bir-biriga o`tish xizmati. Bunda 4 ta qism tugmalar bo`lib, virtual ish stollaridan foydalanish imkonini beradi.
  • Vazifalar paneli. Ayni vaqtda foydalanilayotgan dasturlar nomlari. KDE ish stoli bitta ochiq dastur bo`lib, u X Settings nomi bilan ataladi. GNOME 2 ochiq dasturni – OpenOffice va Mozilla brauzerini ko`rsatmoqda. Dasturni aktiv qilish uchun uning ustida sichqonchani bitta bosish kerak.
  • Sitema bildirish qismi. Panelning o`ng qismida moslashishini olib borish mumkin bo`lgan qism bo`lib, ularni bosish orqali paydo bo`ladigan muloqot oynasidan tezda moslashishlarni olib borish mumkin. O`ng burchakda soat joylashgan bo`lib, sichqoncha uning ustiga olib borilganda joriy sana va yil ko`rsatiladi. Agar sichqonchani uning ustiga bossangiz taqvim chiqib, siz unda oylar va yillarni ko`rib chiqishingiz mumkin. Sichqonchaning o`ng tomonini soat ustiga bosganda, maxsus yordamchi oynadan sanani, vaqtni moslash va soat ko`rinishini o`zgartirish imkoniyati beriladi. Bular appletlar deb ataladi.
  • Panelni berkitish tugmasi. Ostki panelning har ikkala yoki bir tomonida strelkasimon tugma bo`lib, uni bosish orqali ostki panelni berkitish mumkin. Bunda panel qayta ochish imkonini beradigan tugma ko`rinishiga o`tadi.

Eng chapdagi tugma bosh panelni ochish uchun imkon beruvchi tugma qizil shlyapa ko`rinishida tasvirlangan.

Ish stoli bilan ishlash.

Ish stoli – bu ba`zi komponentlardan iborat maydon. Unda siz kerakli znachoklarni bosib, dasturni oyna orqali ishlatishingiz mumkin. Ayni vaqtda bir-biriga bog`liq bo`lmagan bir qancha oynalar ochishingiz mumkin.
Ish stoli qulay ishlash uchun bir qancha komponentalar taklif etadi.Windows foydalanuvchilari bularning ko`p qismi bilan tanish.

  • Belgilar. Belgilar ustiga sichqonchani bosish orqali dasturlarni ishga tushirishingiz mumkin. Odatda belgilar sichqoncha tugmasini 2 marta bosish orqali, panel tugmalari esa bir marta bosish orqali ishga tushiriladi. Ammo bularni o`z xohlaganingizcha qo`yishingiz mumkin. Bu keyinroq ko`rsatib o`tiladi.
  • Menyu. LINUX OT 2 turdagi, ya`ni bosh menyu va kontekst menyularni taklif etadi. Siz bu menyularga bo`limlar qo`shish yoki olib tashlash imkoniyatiga egasiz. Odatda yangi dastur o`rnatilganda, uning nomi bosh menyuda chiqadi.
  • Bosh menyu. Bu xuddi Windows dagidek ostki panel chap tugmasini bosish orqali ishga tushiriladi. Unda mavjud dasturlar va boshqarish utilitalari bo`limlari bor. KDE da bu “K” harfi bilan, gnome da esa panja belgisi orqali tasvirlangan tugmadan iborat. Lekin Linux ning turli versiyalarida o`z maxsus belgisi ham bor. Fedora da qizil shlyapa bo`lsa, SUSE panelida yashil drakon boshi tasvirlangan tugmalar mavjud.
  • Kontekst menyusi. Bbu sichqonchani o`ng tugmasi bosilganda chiqadigan yordamchi oyna bo`lib, u turli vazifalar bajarish imkoniyatini beradi. Masalan, ish stolining bo`sh qismiga bosilganda bir menyu, znachoklarni bosganda boshqa bir menyu, panelga bosilganda ham boshqa bir menyu chiqadi. Menyu belgilangan ob`yekt ustida amal bajarish imkoniyatini beradi.

Ko`p menyularda element nomining bir harfi maxsus belgilangan bo`lib, shu harfni bosish orqali sichqonchani ishlatmay turib bajarish mumkin. Ba`zi menyular maxsus klavishlar kombintsiyasiga ekvivalent bo`lib, shu kombinatsiyalar orqali ham vazifani bajarish mumkin. Masalan, Alt + F9 tugmasi ekvivalent bo`lsa, shu ikkala tugmani bosish orqali vazifa bajarilishi mumkin.

  • Yordamchi (vsplivayushiye) podskazkalar sichqonchani element ustiga olib borganda ko`rsatiladigan u haqida axborot. Foydalanuvchi bularni o`chirishi yoki yoqishi mumkin.
  • Oynalarni manipulyatsiya qilish. Oynalar bir joydan boshqa joyga ko`chirilishi, kattalashtirilishi, kichiklashtirilishi, o`chirilishi yoki berkitilishi mumkin.
  • Ko`chirish. Oynaning ustki qismiga sichqonchani bosib turgan holda bir joydan boshqa joyga olib o`tish. Yoki chap tepa burchagida tugmasini bosib Move bo`limini tanlash kerak.
  • Olchamni o`zgartirish uchun oynaning chegarasiga sichqonchani bosgan holda yurgizishimiz kerak.
  • Kattalashtirish, kichiklashtirish yoki ish stolini ko`rsatishda oyna nomi ustiga sichqoncha chap tugmasi ketma-ket 2 martta bosilganda kattalashgan yoki kichiklashgan holga o`tadi. Bu amalni oyna o`ng ustki qismidagi maxsus tugmalar orqali ham qilish mumkin. Ish stolini ko`rsatish uchun ostki paneldagi Show Desktop tugmasini bosish orqali amalga oshiriladi. Agar bu tugma bo`lmasa, uni qo`shish keyinroq aytib o`tiladi.
  • Yopish. Oyna o`ng burchagi tugmasini bosish orqali chiqadigan oynadan Close bo`limini tanalsh orqali amalga oshiriladi.
  • Tashqi ko`rinish. Ish stolini osongina o`zgartirish mumkin. Masalan, Fedora, Mandrake yoki SUSE dan ekran zastavkasi ko`k fon bo`lib, uning rangini o`zgartirish yoki boshqa rasm qo`yish mumkin.

Siz ish stolining barcha elementlarini o`zgartirishingiz mumkin. Ko`pchilik foydalanuvchilar o`z didlariga mos qilib, o`z mavzularini yaratadilar. Ularning ba`zilari Linuxda mavzu ko`rinishida mavjud bo`lib, ular hammasi birgalikda yaxlitlikni tashkil etadi. Ba`zi qo`shimcha mavzularni Linux saytlaridan olishingiz mumkin.
Umuman olganda barchasini moslash mumkin. Foydalanuvchilar o`z xohishlari bo`yicha barchasini o`zgartirib, keyingi foydalanuvchiga boshqa ko`rinishda taqdim etmoqdalar. Keyingi bo`limlarda aytiladigan o`zgartirishlar Sizning Linux ingizda boshqacha bo`lsa, uni siz xohishingizga qarab moslashishingiz mumkin.
KDE va GNOME ish stolini moslashning turlicha usullarini taklif etadi va ular bir-biriga o`xshash. Keyingi bo`limlarda asosiy va odatiy o`zgartirishlar aytib o`tiladi. Ko`rsatib o`tilmagan o`zgartirishlarni o`zingiz qilishingiz mumkin.

KDE ish stolidagi o`zgartirishlar KDE Control Center (KDE boshqaruv markazi) orqali qilinishi mumkin. Buni bevosita bosh menyudan yoki Preferences (parametrlar) yordamchi menyusidan chaqirishimiz mumkin. KDE Control Center yuklanganda quyidagi oynani ko`rish mumkin.

Rasm 5. KDE Control Center (KDE boshqaruv markazi)

Ish stolining ko`rinishlari look and feel bo`limida bajariladi.
GNOME da ish stoli KDE Control Center kabi butun bir tizim bo`lmasdan, moslashishlar dialoglarini chaqirishda alohida menyu elementlari bor. Odatda menyu elementlari bosh menyudagi alohida guruhda mavjud. masalan, Fedorada bu boshqaruv elementlari guruhi Preferences da, Mandrake da esa System Configuration bo`limida olib boriladi. Menyu elementlari boshqaruv tizimi SUSE versiyasida GNOME da ko`rinishi quyidagicha.

Rasm 6. GNOME ish stolini moslash

Desktop Preferences (ish stoli moslanishlari) punktning ost punktida elementlarning moslanish bo`limlari ko`rsatilgan.
Qolgan qismlarda quyidagi asosiy boshqaruv bo`limlari muhokama etiladi.

  • Fon. Ish stoli va paneli fonini o`zgartirish yoki o`rniga rasm qo`yish mumkin.
  • Znachok. Ish stoliga znachoklarni qo`shish yoki olib tashlash mumkin.
  • Shrifftlar. Shriftlar stili va o`lchamini o`zgartirish.
  • Ekran saqlovchisi. Ekran saqlovchisini tanlash va yuklanish vaqtlarini belgilash mumkin.

Sunday qilib KDE va GNOME ish stollarining asosiy qismlari aytib o`tildi.

Ish stolini fonini o`zgartirish

Fonni o`zgartirish uchun ish stolining bo`sh joyiga sichqoncha o`ng tugmasini bosib, undagi Configure Desktop (ish stolini moslash) bo`limi tanlanadi. Chap tomonida ish stoli moslanuvchi panellarga ega oyna chiqadi. Uning Background Bo`limini belgilang.
O`zgartirishlar kiritganingizda o`ng tomondagi monitorga ko`rsatiladi. Kerakli parametrlarni tanlagandan keyin Apply tugmasini bosganingizda oyna yopilmasdan joriy ish stoliga o`zlashtiriladi.
Agar fon sifatida rasm tanlamoqchi bo`lsangiz, Picture qismini belgilab, mavjud rasmlardan birini tanlashingiz yoki Brose ni tanlab fayllardan rasmlarni yuklashingiz mumkin.

Rasm 7. Ish stolini fonini o`zgartirish KDE

Agar fon sifatida rang tanlamoqchi bo`lsangiz, No picture bo`limini tanlab Color qismidan mosini tanlash mumkin. Slide show elementini tanlasangiz Setup tugmasini ko`rasiz. Bu tugmani bosib shablonlar ko`rsatilgan oynani ko`rishingiz mumkin. Oynada Add tugmasi bo`lib, u orqali shablonlar bo`lgan fayl yo`lini ko`rsatish mumkin.

Fon uchun 1 yoki 2 xil rangni tanlash mumkin. 2 xil rang tanlasangiz ular gorizontal yoki vertikal gradiyent chegara ranglari bo`ladi.
Rang tanlash uchun o`ng tomondagi ranglardan birini tanlab yoki RGB rang tashkil etuvchilari orqali berishingiz mumkin. Tanlangan rang pastki turtburchakda ko`rsatiladi.
Panel fonini o`zgartirish uchun panel bo`sh joyiga sichqonchaning o`ng tugmasini bosish kerak va undan Configure Panel tanlanib, chap qismdagi Appearance (tashqi ko`rinish) qismi bosiladi. Agar Appearence ro`yhatda keltirilmagan bo`lsa, uni Layout elementi ichidan tanlash mumkin. U quyidagi ko`rinishga ega.

Rasm 8. Panel fonini moslash

Siz har bir element fonini alohida o`zgartirishingiz mumkin. Masalan, bosh menyu va dastur znachoklari uchun. Panel foni sifatida rasmni qullash uchun Enable Background Image belgisini tanlash kerak va kerakli rasmni papkaning rasmi bo`lgan tugma orqali tanlash mumkin. Har qanday grafik rasmlardan foydalanish mumkin.

Shriftlarni moslash.

Siz KDE Control Center orqali qo`llanadigan shriftlar kattaligi va ko`rinishini tanlashingiz mumkin. Bunda Look and Feel qismiga kelib Fonts tanlanishi kerak. Dialog quyidagi ko`rinishga keladi. Kerakli shriftni belgilab Choose tugmasi orqali moslash mumkin.
GNOME ish stolida bosh menyudan Preferences - Fonts tanlanadi. Bunda quyidagi oyna ochiladi.
Biror element shriftini o`zgartirish uchun kerakli bo`limni tanlanganda moslash olib borish mumkin bo`lgan oyna chiqadi. Kerakli parametrlar tanlanganidan keyin ularni sinab ko`rish imkoniyati tug`iladi. OK tugmasini bosib qilingan o`zgartirishlarni o`zlashtirishingiz mumkin.
Kerakli ko`rinishga kelgan bo`lsa, Close tugmasi orqali chiqib ketiladi.

Rasm 9. Shriftlarni moslash oyinasi

Ekran saqlovchisini moslash.

Linux OT ekran saqlovchisini tanlash imkoniyatini beradi. Ekran saqlovchisi – bu foydalanuvchi hech narsa kiritmaganda va sichqonchada ham ishlamaganda ekranda ko`rinib turadigan rasm yoki animatsiya. Tugma bosilishi yoki sichqoncha harakatga kelishi kompyuterni ishchi holatga qaytaradi. Shuningdek kompyuterning necha daqiqadan keyin ekran saqlovchisini ishga tushirilishini ham ko`rsatish mumkin.
KDE ish stolining bo`sh qismiga sichqonchaning o`ng tomoni bosilganda Configure Desktop bosilganda, chap tomonida znachoklarga ega oyna chiqadi. Screen Saver znachogini tanlash orqali quyidagini ko`rish mumkin.
Ekran saqlovchisini ro`yhatdan tanlab, uni kompyuter terminalida qayta ko`rish mumkin. Ba`zi ekran saqlovchilarini o`zgartirish mumkin. Masalan, Blank Screen (bo`sh ekran) rangini o`zgartirish mumkin. O`z ekran saqlovchingizni o`rnatish uchun Setup tugmasini bosib, ekran saqlovchisiga yo`lni ko`rsatish mumkin. Test tugmasini bosish orqali buni sinovda ko`rish mumkin. Joriy ekran saqlovchisini saqlash uchun OK tugmasi bosiladi.

Rasm 10. Ekran saqlovchisini moslash.

Umuman olganda ekran saqlovchisini qo`yish yoki qo`ymaslikni tanlash mumkin. Dialogning o`ng tomondagi qismida Settings (parametrlar) elementlari guruhidan Start Screen Saver Automatically yoki After da necha daqiqadan keyin ishga tushishini berishimiz mumkin.
GNOME ish stolida bosh menyudan Prederences - Select Screen Saver (parametrlar - ekran saqlovchisini tanlash) paneli orqali KDE ish stolidagiga o`xshash oynani yuklash mumkin. Bunda bir necha ketma-ket ko`rsatiladigan ekran saqlovchilarini tanlash va ularning har biri qancha vaqt oralig`ida ko`rsatilishini tanlash mumkin.
Ish stolini tashkil etish.

Foydalanuvchi o`ziga qulay bo`lgan ish stolini tanlashi mumkin. Ayniqsa ko`p ishlatiliniladigan dastur znachoklarini ish stoliga qo`yish, soatning panelda ko`rinishi va barcha oynalarning ekrandan olinish tugmasining panelda joylashishi qulay.
Bundan tashqari ba`zi znachoklarni panelga qo`shish mumkin. Buning uchun sichqoncha o`ng tugmasi panelga bosilib, Add to Panek yoki Add bo`limi tanlanishi kerak. Xuddi shunday bosh menyu dasturlari ham panelga olib qo`yilishi mumkin.

Znachoklarni xohlagan joyga va tartibda qo`yish mumkin. Buning uchun ish stoliga sichqonchaning o`ng tugmasi bosilganda chiqadigan kontekst menyusidan Clean by Name alfavit bo`yicha tartiblash mumkin. Znachoklarni nomi, hajmi, tipi yoki gorizontal va vertikal tartibda joylashtirish uchun KDE bosh menyusidan Icons ni tanlash kerak.

Rasm 11. KDE ish stoli seksiyasi

Rasmda ko`rsatilgan panelning o`ng va chap burchaklaridagi tugmalar orqali panelni berkitish mumkin. Agar u mavjud bo`lmasa, KDE da uni qo`shish uchun panel bo`sh joyida sichqoncha o`ng tugmasi bosillib, Configure Panel tanlanadi va Hiding qismiga kelinadi. Undan so`ng Show Left Panel-hiding Button va Show Right Panel-hiding Button tanlanadi. GNOME da esa panelga sichqoncha o`ng tomon tugmasi bosilib, undan Properties bo`limi tanlanadi. Show hide Button va Arrows on hide Buttons tanlanadi.

Panel hajmi va o`rnini o`zgartirish.

Panel o`rni va o`lchami o`zgartirilishi mumkin. KDE paneliga sichqoncha o`ng tugmasi bosilganda quyidagi oyna chiqadi.

Rasm 12. Panelni moslash

Screen qismidagi kompyuter ekranida joriy parametrlar ko`rsatib turiladi. Har qanday parametrlarning o`zgarishi ekrandagi panelda ham o`z aksini topadi. Rasmdagi panel ostki qismda qilib tanlangan xol. Uni o`zgartirish uchun turli o`rinlarga bosib ko`rish mumkin. Length (uzunlik) tugmasini ko`chirish orqali panel uzunligini o`rnatish mumkin. Joriy o`rnatilgani Custom (belgilangan) bo`lib, u 54 pikselga teng. O`lcham uzunllik *****likka qo`llaniladi. O`zingiz belgilashingiz uchun ko`chirgichdan foydalanishingiz mumkin. Yoki mavjud variantlardan birini tanlashingiz mumkin. Masalan, Small yoki Tiny . saqlab chiqib ketish uchun OK tugmasi bosiladi.

GNOME ish stolida sichqoncha o`ng tugmasini panelga bosish orqali Properties elementi tanlanadi. Quyidagi oyna chiqadi.
Orientation tugmasi quyidagi holatlarda birini tanlash imkoniyatini beradi: Top (yuqorida), Bottom (pastda), Left (chap), Right (o`ng). Panel o`lchamini kiritish yoki tanlash mumkin. Barcha o`zgartirishlar kiritilgandan keyin Close tugmasi orqali chiqib ketiladi.

Bir necha ish stolini moslash.

Linux OT bir necha ish stollari bilan ishlash imkoniyatini beradi va ularning har biri alohida o`z parametrlariga ega bo`lishi mumkin. Masalan, biri iqtisod masalalarini ishlatishga moslangan bo`lsa, ikkinchisi san`atga doir ish stoli bo`lishi mumkin.

Bir qancha ish stollari virrtual ish stollari deb ham ataladi. Virtual ish stoliga atalgan panel quyidagi rasmda ko`rsatilgan.

Rasm 13. KDE ish stoli paneli


4 ta kvadratdan tashkil topgan ob`yekt ayni vaqtda mavjud ish stolini ko`rsatadi. Birinchi kvadratning oq rangda ekanligi uning aktiv ekanligini ko`rsatadi. Ikkinchi va to`rtinchi ish stollarida 1 ta oynaning borligi bu ish stollarida 1 tadan dastur aktivligini bildiradi. Vazifalar panelidagi 2 dasturlar aktiv ekanligini bildiradi. Boshqa ish stoliga o`tish uchun unga mos kvadratni tanlash kerak. Vazifalar panelidagi dasturni bosganimizda bu dastur qaysi virtual ish stolida bo`lishidan qat`iy nazar ish stoli bilan ishga tushiriladi.
Dasturlar bir ish stolidan boshqasiga osonlik bilan olib o`tilishi mumkin. Buning uchun oyna yuqori qismidagi strelkaga sichqonchani bosish kerak. Unda quyidagi menyu chiqadi.

Rasm 14.

Kerakli punkt orqali belgilangan ish stoliga o`tkazish mumkin yoki hamma ish stollariga ham o`tkazish mumkin.

Panelda 4 ta virtual ish stoli ko`rsatilgani bilan uni bir nechtagacha ochish mumkin. Buning uchun ish stoliga sichqoncha o`ng tugmasi bosilib, Configure Desctop bo`limi topiladi. Rasmda ko`rsatilganidek, chap qismidan Multiple Windows punkti tanlanadi.

Rasm 15. Ish stolini moslash oyinasi


Rasmda 5 ta virtual ish stoli bo`lib, ulardan birinchisi aktivdir. Unda 1 ta aktiv dastur bor.
Number of Desktops maydonida ish stollari sonini berish mumkin. Qulaylik uchun ularga nom ham berish mumkin. Sichqoncha ish stoli ustiga olib borilganda uniing nomi ko`rsatiladi.

2362 marta o`qildi.

Parol:
Eslab qolish.


Ro`yhatdan o`tish

testing

+998915878681

Siz o`z maxsulotingizni 3D reklama ko`rinishda bo`lishini xohlaysizmi? Unda xamkorlik qilamiz.

3D Reklama


Рейтинг@Mail.ru
Рейтинг@Mail.ru

Besucherzahler
счетчик посещений