linkedin facebook linkedin facebook nod32

Chiqarish qurilmalari

Muallif: Mengliyev Sh.

Qo`shilgan sana: 2015-04-25

CHIQARISH QURILMALARI

PRINTERLAR. PLOTTERLAR. MONITOR(CRT VA YASSI EKRAN), INSON OVOZINI SINTEZ, QILISH QURILMALARI TOVUSH CHIQARISH QURILMALARI. KIRITISH CHIQARISH QURILMALARI. TERMINAL. TEZLASHTIRISH KARTALARI, TOUCH-EKRANLAR

Chiqarish qurilmalari kompyuterda qayta ishlangan ma’lumotni odam uchun tushinarli bo’lgan shaklga keltiradi. Chiqarish qurilmalariga printerlar, plotterlar ekranlar va audio ma’lumotni chiqaruvchi qurilmalar kiradi. Eng muhim chiqarish qurilmalari printer va monitordir. Bu singari chiqarish qurilmalarining yuzlab va minglab turlari mavjud.
PRINTERLAR
Bosuvchi qurilmalar (printerlar) - bu qiymatlarni EHM dan chiqarish qurilmasi bo’lib, u ma’lumotning ASCII kodlarini ularga mos kelgan grafikli belgilarga (harflar, raqamlar, ishoralarga va sh.u.) o’zgartiradi va bu belgilarni qog’ozda qayd etadi.
Printer SHK TQ, sining eng rivojlangan guruhidir, ularning 1000 tagacha turli hil modifikatsiyalari bor. Printerlar o’zaro quyidagi tavsiflar bo’yicha farqlanadi:
-        rangliligi (oq-qora va rangli);
-        belgilarni shakllantirish usuli (belgilarni bosuvchi va belgilarni sintezlovchi);
-        ish tamoyili (matritsali, termik (qizdirishga oid), purkagichli, lazerli);
-        bosish (zarbli va zarbsiz) va satrlarni shakllantirish (ketma-ket va parallel) usullari;
-        karetka kengligi (375 450 mm li keng va 250 mm li tor karetkali);
-        bosish satri uzunligi (80 ta va 132-136 ta belgi);
-        belgilarni terish (ASCII belgilarini to’liq terishgacha);
-        bosish tezligi;
O’tkazish qobiliyati va h.k.
Bir qator guruhlarning ichida printerlarning bir nechta turlarini ajratish mumkin: masalan, SHK da keng ishlatiladigan belgilarni sintezlovchi matritsali printerlar ish tamoyili bo’yicha zarbli, termografikli, e'lektrografikli, e'lektrostatik, magnitografikli va b. bo’lishi mumkin.
Zarbli printerlar orasida ignali (matritsali) lar eng ko’p tarqalgan, lekin hali ham literli, shar ko’rinishli, gulbargli ("moychechak" tipidagi) va b. uchrab turadi.
Printerlarda bosish belgi bo’yicha, satr va sahifa bo'yicha bo’lishi mumkin. Bosish tezligi sekundiga 10-300 ta ishoradan (zarbli printerlar) sekundiga 500-1000 tagacha va hattoki sekundiga bir necha o’nlab (20 tagacha) sahifalargacha (zarbsiz lazerli printerlar) oraliqda; o’tkazish qobiliyati millimetrda 3-5 nuqtadan millimetrda 30-40 nuqtagacha bo’ladi (lazerli printerlar).
Matnli bosish uchun umumiy holda turlicha bosish sifati bilan tavsiflanuvchi quyidagi rejimlar bor:
-        homaki bosish rejimi (Draft);
-        bosmahonanikiga yaqin bosish rejimi (NLQ – Near Letter Quality);
-        bosmahonaniki kabi bosish rejimi (LQ- Letter Quality);
-        yuqori sifatli bosish rejimi (SLQ- Supper Letter Quality).
Printerlar, odatda, ikki rejimda - matnli va grafikli rejimlarda ishlashi mumkin.
Matnli rejimda printerga bosilishi kerak bo’lgan belgilar kodi yuboriladi, shu bilan birga belgilar konturi printerning ishora generatoridan tanlab olinadi.
Grafikli rejimda printerga tasvir nuqtalarining ketma-ketligi va joylashgan joyini aniqlovchi kodlar yuboriladi.
Matnli rejimda printerlar odatda bir nechta shriftlarni va ularning turli ko’rinishlarini qo'llaydi, ularning ichida roman (yozuv mashinkasining mayda shrifti), italik (kursiv), boldface (yarim qora), expandent (cho’zilgan), elite (yarim siqilgan), condenced (siqilgan), pica (tug’ri shrift - sitsero), prestige elite (prestij-elita) va proportsionalli shrift (belgi uchun ajratiladigan maydon kengligi belgining kengligiga bog’liq bo’ladi) keng tarqalgandir.
Printerni ruslashtirilganligi (milliylashtirilishi) maqsadga muvofiqdir - o’zining vositalari bilan rus harflarini - kirillitsami bosishni ta’minlasin; aks holda SHK ga maxsus drayver-larni qo’shish talab etiladi.
Ko’pgina printerlar grafikli ma’lumotlarni samarali chiqarishni (psevdografika belgilari yordamida) amalga oshirish imkonini beradi; bosishning servis rejimlari: qalin bosish, ikkilangan kenglikdagi bosish, ostiga chizib bosish, yuqorigi va pastki indekslar bilan, ajratilgan bosish (har bir belgi ikki marta bosiladi) va ikki marta o’tib bosish (ikkinchi marta belgi ozgina surilib bosiladi); ko’p rangli bosish (100 tagacha turli xil rang va tuslar).

Purkagichli   printerlar
Purkagichli printerlar bosuvchi kallakda ignalar o’rniga ingichka naychalar - soplolarga (konus naychalarga) ega, u orqali qog’ozga
bo’yoq rangining (siyohning) mayda tomchilari purkaladi. Bu zarbsiz bosuvchi qurilmadir. Bosuvchi kallakning matritsasi odatda 12 tadan 64 tagacha soploga e'ga. .
Keyingi yillarda ularning mukammallashishida jiddiy rivojlanishga erishildi: tasvirni shakllantirishda bosuvchi kallakning juda mayda soplolari yordamida qog’ozga siyoh tomchilarining yo’naltirilgan portlatishga o’xshash purkash - purkagichli bosishning "pufakchali" texnologiyam deb ataluvchi usuli ishlatiladi.
Purkash jarayoni texnikasi quyidagicha bo’ladi. Soplo devoriga elektrik qizdiruvchi element o’rnatilgan bo’lib, uning harorati elektr impulsi berilganda 5-10 mks ichida keskin ortadi. Qizdiruvchi element bilan kontaktda joylashgan siyohning hammasi bir zumda bug’lanadi, bu bosimning keskin oshishiga olib keladi, buning oqibatida siyoh soplodan qog’ozga otilib chiqadi. "Otilgandan" keyin siyoh bug’lari kondensatsiyalanadi, soploda pasaygan bosim zonasi hosil bo’ladi va o’nta siyohning yangi portsiyasi (ulushi) suriladi. Bu yangi texnologiya purkagichli printerlar va plotgerlar olamida burilish yasadi, bu esa ularning o’tkazish qobiliyatini yana bir pog’onaga (dyuymda 600-1440 ta nuqtagacha) ko’tarish imkonini berdi.
Shunday qilib, hozirgi vaqtda purkagichli printerlar millimetrga 50 tagacha nuqtali o’tkazish qobiliyatini va sekundiga 500 tagacha belgini bosish tezligini ta’minlaydi va bunda bosish sifati lazerli bosish sifatiga yaqin bo’ladi.
Purkagichli printerlar yozuvchi kallakda katta miqdordagi soplolarni ishlatib, rangli bosishni ham bajaradi, lekin bunda o’tkazish qobiliyati oq-qoraga nisbatan tahminan ikki marta kamayadi (lekin Epson firmasi o’tkazish qobiliyati 400 dpi bo’lgan, rangli bosish tezligi sekundiga A4 o’lchamli 4 betni tashkil etgan noyob rangli purkagichli Stylus 600 printerini yaratganligi to'g'risida axborot mavjud).
Rangli tasvirni yaratish uchun odatda, poligrafiyada qabul qilingan CMYK rangli sxema ishlatilib, u o’z ichiga to’rtta bazaviy (asosiy) rangni oladi: Cyan - havo rang, Magenta – to’q qizil rang, Yellow - sariq rang, Key - yetakchi (qora rang). Murakkab ranglar bazaviy ranglarni aralashtirib hosil qilinadi. Bosish sifati juda ajoyibdir – to’liq rangli plakat deyarli bosmaxonanikidan farq qilmaydi.
Purkagichli printerlarning asosiy afzalliklari:
•        yuqori bosish sifati, katta miqdorli soploli printerlar uchun lazerli printer bosish sifati bilan taqqoslasa bo’ladi;
•        xomaki bosish rejimida yuqori tezlik;
•        oddiy, albatta, yaxshi zichlikdagi qog’ozni ishlatish (60 dan 135 g/m2   gacha), siyoh yoyilib ketmasligi uchun;
•        shovqinsiz ishlashi.
Purkagichli printerlarning asosiy kamchiliklari:
•        soplo ichida siyohning qurib qolish havfi, bu ba’zida bosuvchi kallakni almashtirish zarurligiga olib keladi;
•        sarflanadigan materiallarning nisbatan yuqori narxdaligi, xususan, siyoh uchun ballonchaning, ayniqsa agar u bosuvchi kallak bilan birlashtirilgan va birgalikda almashtirilsa (bunday tuzilish keng tarqalgan).
LAZERLI PRINTERLAR
Lazerli printerlarda tasvirni shakllantirishning elektrografik usuli ishlatilib, bu usul shu nomdagi nusxa ko’chiruvchi apparatlarda ishlatiladi. Lazer o’ta ingichka yorug’lik nurini yaratish uchun xizmat qiladi, bu nur oldindan tayyorlab qo’yilgan yorug’likka sezgir baraban sirtida ko’rinmaydigan nuqtali elektron tasvir konturini chizadi - elektr zaryad lazer nuri bilan yoritilgan nuqtalardan baraban sirtiga oqib tushadi. U elektron tasvir tushgandan keyin razryadlangan uchastkalarga yopishib      qolgan bo’yoq (toner) kukuni bilan bosish bajariladi - tonerni barabandan qog’ozga olib o’tiladi va tasvirni qog’ozda tonerni qizdirib, u erib ketguncha qotiriladi.
Lazerli printerlar millimetrda 50 tagacha nuqtalarni va sekundiga 1000 tagacha belgilarni bosuvchi tezlikni ta’minlaydigan o’tkazish qobiliyatli eng yuqori sifatli bosishni ta’minlaydi.  Rangli lazerli printerlar keng ishlatiladi. Masalan, Tektonik (AQSh) firmasining Phaser 550 lazerli printeri gorizontal bo’yicha ham, vertikal bo’yicha ham millimetrda 48 nuatali o’tkazish qobiliyatiga ega; rangli bosish tezligi - minutiga A4 o’lchamli 5 bet, monxromli bosish tezligi - minutiga 14 bet.
SHK larga printerlar ham parallel, ham ketmaket portlar orqali ulanishi mumkin.
Parallel portlar Centronics tipidagi adapterlar orqali parallel ishlovchi (ma’lumotni birdaniga baytlab qabul qiladigan) printerlarni ulash uchun (odatda bir vaqtning o’zida 3 tagacha printerni ulash mumkin) ishlatiladi.
Ketma-ket portlar (2 dona) RS 232C (C2 birikish joyi) tipidagi adapterlar orqali ketma-ket ishlaydigan (ma’lumotni ketma-ket 1 bitdan qabul qiladigan) printerlarni ulash uchun xizmat qiladi. Ko’pchilik tez ishlovchi printerlar parallel portlarni ishlatadi.
Tezkor printerlar shaxsiy buferli xotiraga ega bo’ladi, ular SHK bilan ma’lumotlarni almashishda ham, yuklanadigan shriftlarni saqlash uchun ham ishlatiladi. Matritsali printerlarning xotirasi katta emas - bir necha yuzlab kilobaytlargacha, purkagichli printerlarda bir necha megabaytlargacha va lazerli printerlarda bir necha o’nlab megabaytlargacha.
Xulosa qilib shuni ta’kidlash kerakki, SHK larning eng ommaviy printerlarini Sieko Epson (Yaponiya) firmasi (ularning ulushi kamida 30% ni tashkil e'tadi) ishlab chiqaradi. Hattoki IBM PC printerlarining standarti - Epson standarti mavjud.

MATRITSALI PRINTERLAR
Matritsali printerlarda tasvir nuqtalaridan zarbli usul bilan shakllanadi, shuning uchun ularni “zarbli-matrisali printer”deb atash to’g’riroqdir, shunday ham iborani sintezlovchi printerlarni boshqa tiplari ko’pincha belgilarni matrisali shkllantirishni, lekin zarbsiz usul bilan ishlatiladi. Shunga qaramay, “matrisali printerlar”- bu ularning umumqabul qilingan nomi, shuning uchun ularni asos qilib olamiz.
Ignali (zarbli)matrisali printerlarda nuqtalarni bosish, bo’yovchi lenta orqali qog’ozga zarba beruvchi ingichka ignalar bilan amalga oshiriladi. Har bir igna xususiy elektomagnit bilan boshqariladi. Bosuvchi uzel gorizontal usulga siljiydi va qatordagi belgilar ketma-ket bosiladi. Ko’pchilik printerlar ham to’g’ri, ham teskari yo’nalishda bajaradi. Bosuvchi kallakdagi ignalarning soni bosish sifatini belgilaydi. Qimmat bo’lmagan ignalar 9 ta ignaga ega. Bunday printerlarda belgilar matrisasi 7x9 yoki 9x9 nuqtalar o’lchamiga ega. Mukammallashgan matrisali printerlar 18 va hattoki 24 ignaga ega bo’ladi.
Matritsali printerlarning bosish sifati yana bosuvchi kallakning bir nechta o’tishida qisman qoplash bilan bosish jarayonida nuqtalarni chiqarish inkoniyati orqali ham aniqlanadi.
Turli sondagi ignali printerlarda bosishning turli rejimlari turlicha amalga oshiriladi. 9 ta ignali printerlarda Draft rejimidagi bosish bosuvchi kallakning satr bo’ylab bir marta o’tishda bajariladi. Bu eng tez bosish rejimi, lekin u eng past sifatli hamdir. NLQ 2 marta o’tishda amalga oshiriladi: kallak bir marta o’tgandan keyin qog’oz nuqtaning yarim o’lchamiga mos masofaga cho’ziladi; keyin nuqtalarning qisman qoplash bilan ikkinchi o’tish bajariladi. Bunda bosish tezligi ikki marta kamayadi.
Matritsali printerning ish rejimini qayta  ulash va shiriftlarini almashtirish dastur bilan ham qurilmalarda bor bo’lgan klavishlarni va/yoki qayta ulagichlarni tegishlicha o’rnatih bilan amalga oshirish kerak. Matritsali printerlarning tezkorligi matnni Draft Rejimida bosiahda sekundiga 100 tadan 300 tagacha belgi oralig’ida yotadi, bu taxminan minutiga ikki sahifaga to’g’ri keladi (varaqlarni almashtirishni hisobga olgan holda).
FOTO PRINTERLAR
Epson Stylus Photo PX660
Bu apparat – haqiqiy foto laboratoriya, apparatda fotoskaner, fotoprinter va rangli nusxa ko’chirish funktsiyasi o’zida mujassam.
Modelning dizayni yomon emas. Xokistar rangli korpusning qoramtir panelida printerning barcha boshqaruv tugmalari joylashgan, yuqish tugmasi barcha tugmalardan ajralgan holda qizil rangda berilgan.
Panel o’rtasida 2.5’’ suyuq kristalli display joylashgan, u yordamida siz bosmaga berilgan fotosuratni dipley xaritasi orqali ko’rishingiz mumkin. Oxirgi xaritalar uchun Compact Flash, xD-Picture Card, Smart Media , Secure Digital, Multi - Media Card, Memory Stick (Magic Gate, Pro, Duo) va IBM MicroDrive, formatlar qo’llaniladi. Undan tashqari kompyuterni yoqmasdan turib, printer bilan xoxlagan surat, nusxa ko’chirish va skaner qilish mumkin, hamda printerni xotira xaritasining dokument saqlaydigan xotirasiga, raqamli ko’rinishda saqlash mumkin.
Bu qurilma kompyuterga bir dona kabel orqali ulanadi, u USB 2.0 interfeysi uchun mo’ljallangan, sekin ishlash natijasi USB 1.1.
Printeri :  Printerda olti xil rangli texnologiysi tashkil topgan. Har bir muhim rang uchun alohida kartridj mavjud, kartridjning rangi tugaganda boshqa kartridjlarga tegilmasdan  rang to’ldirish mumkin. Hamma kartridjlar mikrosxema bilan bog’liq, qaysiki suyuq kristalli monitorda rangning qancha qolganligi haqida ma’lumot chiqadi. Har bir bosmaga chiqaradigan kallaklarda 90 ta naychalar mavjud; ular yuqori tezlikda ranglarni sepadi. Ba’zi bir joylarda ancha yaxshi ko’rinmaygan  tasvirlar yuqori kamchiligi, tomchilar 3 pl sig’imda, ba’zi bir umumiy rang oluvchi tasvirlarda, katta hajmdagi ranglar qo’llaniladi chunki fotografikaviy sifatga yetishish uchun. Bosmaga nima chiqarishingizga qarab  - tekst, grafika yoki fotografiya bo’lishga qarab, nastroyka sifatini va qog’oz turini tanlash mumkin. ShK ga murojaat qilmay turib ham, o’zgaruvchi kartani indeksli bosmadan chiqarish ko’rib chiqilgan. Sizning kartangizda joylashgan barcha fotosuratlarni miniatyurali variantini indeksli varaqda bosmadan chiqarishda varaqda kerakli tasvir va talab qilinadigan sifat belgilanadi. Indeksli varaq skanerga qo’yiladi va jarayon boshlanadi. Bundan tashqari, MFU fotografiyalarni A4 formatli varaqda maydonsiz bosmadan chiqarish imkoniyatini ham beradi. Standart varaqda bir necha suratni birdaniga chiqarish ham imkoniyati bor.
Bu qurilma raqamli kamerali ulash mumkin va suratlarni to’g’ridan – to’g’ri undan olib bosmaga chiqarish mumkin. MFU Print Image Matching (PIM) texnologiyasiga ega, u kamera va printer orasidagi ichki harakatni  ta’minlaydi, raqamli tasvirlar avtomatik ravishda kameradagi ma’lumotlarni printerda uzatishi  yordamida amalga oshiriladi. Bu texnologiya raqamli suratlarni bosmadan chiqarishda yuqori sifatga ega bo’lishga yordam beradi.
O’rnatiladigan printerda bosamaning sifati pdf formatidagi testli fayl yordamida baxolanadi. Pdf formatidagi testli fayl (birxil bo’lmagan fonda va har xil keglda terilgan) kesilgan va dekorativ shriftlar, fototasvir va kerakli grafika, tiniq rangalardan iborat turli foizlardan gradient bo’yoqlarga ega.
Qora fondagi oq tekst ozgina sifatni buzadi, ba’zi bir joylarda mayda shriftlar bo’yalib ketadi, qora rang ham past testli chiziqlarda aniq qora-jigarranga ega. Qolgan tasvirlarda bu qurilma juda yaxshi ishlaydi.
Bosmaga chiqawrilgan suratlar ranglarning yorug’ligi va rang uzatishining haqiqiyligi, tasvir nuqtalari esa qurollanmagan ko’z bilan juda ajratish qiyin.
A4 va 10x15 sm o’lchamidagi rangli suratlarning tezlik xuxsusiyatlari turli rejimlarda bosmadan chiqarilishiga bo’liq. Shu bilan birga A4 formatda Times New Roman  10 - kegl (2906 belgi) bilan yozilgan matnni bosmaga chiqarish tezligi ham baholanadi.
MONITORLAR
Monitor. Monitor (displey) kompyuterda matn va grafik ma'lumotlarni tasvirlash (ko`rish) uchun xizmat qiladi. Garchand tashqi ko`rinishidan u televizorga o`xshab ketsada, ular bajaradigan ishlari bilan keskin farq qiladilar. Monitorlar rangli va rangsiz bo`ladi. Monitor asosiy xarakteristikalaridan biri uning tasvirlash qobiliyatidir.
Tashqi qurilmalar quyidagi uskunalardan iborat: Printer, skaner, modem, strimer, grafik quruvchi va boshqalar.
Videoterminal videomonitordan (displeydan) va videonazoratchidan (videoadapterdan) tashkil topgan. Videonazoratchilar SHK ning sistemali blokini tarkibiga kiradi (bosh platani raz`yoniga o`rnatiladigan videokartada joylashgan), videomonitorlar esa bular SHK ning tashqi qurilmalaridir.
ENT ASOSIDAGI VIDEOMONITORLAR
Videomonitor, displey yoki oddiygina monitor ekranda matnli va grafik axborotni aks ettirish qurilmasidir (qo`zg`almas SHK larda elektronnur trubkasi (ENT) ekranida, ixcham SHK larda esa suyuq kristalli tekis ekranda).
Monitor tarkibiga quyidagilar kiradi: ENT paneli, yoyish bloki, videokuchaytirgich, manba bloki va b.
MONITOR EKRANINING O`LCHAMI
Monitor ekranining o`lchami odatda uning diaganali kattaligi bilan dyuymlarda beriladi: IBM ga mos tushuvchi SHK larda ekranlarning quyidagi tipik o`lchamlari qabul qilingan: 12, 14, 15, 17, 20 va 21 dyuym. Eng ko`p tarqalgan o`lchani - 14 dyuymli, lekin 1996 yiddan boshlab 15 dyuymli monitorlarni sotish ancha ko`paydi. Xakmkatan ham, 15 dyumli monitorlar ishda sezilarli darajada qulay va sog`liq uchun zararsizroqdir (operator ekrandan uzoqroq o`tiradi), lekin ular birmuncha qimmatroqhamdir.
RAQAMLI VA UZLUKSIZ MONITORLAR
Hyp bilan boshqariladigan signal ko`rinishiga bog`liq ravishda monitorlar uzluksiz va raqamli bo`ladi. Uzluksiz monitorlarda boshqarish buriladigan potenciometrlar asosida, raqamli monitorlarda esa knopka asosida amalga oshiriladi. Raqamli monitorlarda ko`p darajali ekranli menyu qulay quriladi, oldindan o`rnatilgan grafikli rejimlar ishlatiladi, lekin uzluksiz monitorlar ekranda tasvirni yaxshi sifat bilan, katta miqdorlardagi nimranglar va rangli tuslar bilan o`ta yuqori sifatli standartlarda shakllantirish imkonini beradi (masalan, raqamli monitorlarda 16,7 mln rangli tuslarni qo`llovchi True Color standarti shinalarning katta razryadi kerakligi uchun hozircha ishlatilmayapti).

VERTIKAL (KADRLI) YOYISH
Monitorning muhim tavsifi uning kadrli yoyishining chastotasidir. Ekranda 25 Gc chastotali tasvirlar (kadrlar) almashinishi ko`z bilan uzluksiz harakat kabi qabul qilinadi, lekin bunda ko`z ekranning miltillashidan tez charchaydi. Tasvirning yuqori turgunligini ta`minlash va ko`z charchashini kamaytirish uchun zamonaviy yuqori sifatli monitorlarda kadrlarni almashish chastotasi 70-75 Gc dan past bo`lmagan holda ushlab tug`iladi; bunda satrli yoyish chastotasi 40-50 kGc kattalikka erishadi va videosignallarni yaxshi chastota polosasi ta`minlanadi - bu videomonitorning videonazoratchi bilan mos kelishiga sabab bo`ladigan muhim kattalikdir (tasvirni ravshanligi bo`yicha).
Tasvirning turg`unligiga erishish uchun kadrli yoyish chastotasi kattaligining o`zi ham videonazoratchi bilan moslashtirilishi lozim. Bu jihatdan barcha monitorlarni 3 guruhga bo`lish mumkin:
• qayd qilingan chastotali monitorlar, ular faqat bir tasvirlash rejimini tutib turadi;
• bir nechta qayd qilingan chastotali monitorlar, ular bir nechta qayd qilingan tasvirlash rejimlarini tutib turadi;
• multichastotali monitorlar, ular videonazoratchiga avtomatik ravishda sozlanadi va ko`p sonli videorejimlarni tutib turadi (masalan, mos ravishda 50-120 Gc va 30-60 kGc kadrli va satrli yoyish chastotali multichastotali monitorlar).
Satrli yoyish camp bo`yicha va camp oralab bo`lishi mumkin, so`ngti holatgisi yuqori o`tkazish qobiliyatini olish imkonini beradi, lekin haqiqiy kadrli chastotani ikki marta kamaytiradi, ya`ni ekranning miltillashini oshiradi. Shuning uchun satrli yoyish afzalroqdir (ikkala rejimda ham ishlaydigan monitorlar ham bor yuqori o`tkazish qobiliyatini olish kerak bo`lganda satr oralab yoyish ulanadi).

MONITORLARNING O`TKAZISH QOBILIYATI
Videomonitorlar odatda ikki rejimda: matnli va grafikli rejimlarda ishlashi mumkin.
Matnli rejimda monitor ekranidagi tasvir tovush generatori bilan shakllantirilib kengaytiriladigan ASCII to`planining belgilaridan tashkil topgan (psevdografika belgilarini ishlatilgan holda foydalanib tuzilgan oddiy rasmlar, gistogrammalar, ramkalar bo`lishi mumkin).
Grafikli rejimda ekranga alohida mozaik (naqshinkor) elementlardan - piksellardan (pixel-picture element) shakllantirilgan murakkab sxemalar va chizmalar va harflarning turli xil shrifgli va o`lchamli yozuvlari, videotasvirlar chiqariladi.
Monitorlarning yuqori o`tkazish qobiliyati eng avvalo grafikli rejimda kerak va piksel o`lchani bilan bog`liqdir.
O`tkazish qobiliyati monitor ekranida gorizontal va vertikal bo`yicha ujoylashtiriladigan piksellarning maksimal soni bilan o`lchanadi. O`tkazish qobiliyati monitor tavsiflariga ham va xattoki yuqori darajada, videonazoratchi tavsiflariga ham bog`liq bo`ladi. Zamonaviy monitorlarning o`tkazish qobiliyatini standart qiymatlari: 640x480, 800x600, 1024x768, 1280x1024, 1600x1200, lekin amalda boshqa qiymatlar ham bo`lishi mumkin. SHuni ta`kidlash joizki, o`tkazish qobiliyati qanchalik katta bo`lsa, multichastotali monitorlarda kadrli yoyish chastotasi shunchalik past bo`ladi, lekin har qanday holatda ham u 65 Gc dan pasaymaydi (masalan, Sony Multiscvan 20 sf II moni-torida 640x480 o`tkazishda kadrlar chastotasi - 150 Gc, 800x600 da - 120 Gc, 1024x768 da - 100 Gc, 1280x 1024 da - 80 Gc va 1600x 1200 da - 67 Gc).
Videonazoratchi tavsiflaridan o`tkazish qobiliyatiga va monitor ekranidagi tasvir sifatiga uning videoxotirasi sig`imi ko`proq ta`sir etadi.
O`tkazish qobiliyatini va ekrandagi tasvirning tiniqligini aniqlaydigan monitorning o`zining muhim tavsifi monitor ekrani lyuninoform donchasi (nuqtani-dot pitch) o`lchamidir: nuqta qanchalik kichik bo`lsa, tabiiyki, tiniqlik shunchalik yuqori bo`ladi va ko`zlar shunchalik kam charchaydi. Nuqta kattaligi zamonaviy monitorlarda 0,23 dan 0,28 mm gacha bo`ladi. Qatiy aytganda, nuqtaning diametri emas, balki nuqtalarning markazlari orasidagi masofa ahamiyatga egadir.
Shuni hisobga olish kerakki, katta nuqtali monitorlarda yuqori o`tkazish qobiliyatiga erishish mumkin emas. Masalan, diagonali 14 dyuym bo`lgan ekran 265 mm kenglikka ega bo`ladi, gorizontal bo`yicha 1024 ta nuqtali o`tkazish qobiliyatini olish uchun nuqta o`lchani 265/1024q0,22 mm dan oshmasligi kerak, aks holda piksellar qo`shilib ketadi va tasvir tiniq bo`lmaydi.
IBM PC kompyuterlari bilan birgalikda ham rangli, ham monoxrom monitorlar tiplari ishlatilishi mumkin.

MONOXROMLI MONITORLAR
Monoxromli monitorlar rangli monitorlarga qaraganda bir-muncha arzonroq, tiniqroq tasvirga va yuqori o`tkazish qobiliyatiga ega, «qo`l rangni» o`nlab tuslarini aks etgirish imkoniyatini beradi, inson salomatligi uchun zararsizroqdir. SHuning uchun ko`plab malakali dasturchilar aynan ularni afzal ko`radilar.
Monoxromli monitorlar ichida quyidagilar boshqalariga nisbatan ko`proq ishlatiladi:
• bevosita boshqariladigan monoxromli monitorlar, ular matnli va psevdografik belgilarni aks ettirishda yuqori o`tkazish qobiliyatini ta`minlaydi, lekin ular alohida piksellardan tashkil topgan grafik tasvirlarni shakllantirish uchun mo`ljallanmagan; ular faqatgina monoxromli videonazoratchilar bilan birgalikda ishlaydi;
• kompozitli monoxromli monitorlar, ular rangli grafikli adapter bilan birgalikda ishlaganda ham belgili, ham grafikli ma`lumotlarni yaxshi sifat bilan aks etgirishni ta`minlaydi (lekin, tabiiyki, ko`proq monoxrom: yashil yoki tiniq sariq rangli tasvirni beradi).
RANGLI MONITORLAR
Hamma boy ranglar gammasini uzatish imkonini beradi (65536 tagacha rangli tuslarni - High Color standarti) va shuning o`zi hamma gapni aytib turibdi.
Rangli monitorlar sifatida quyidagilar ishlatiladi:
-        kompozitam rangli monitorlar va televizorlar, ular rangni ham, grafikani ham ta`minlaydi, lekin ancha past o`tkazish qobiliyatiga egadir;
-        rangli RGB monitorlar grafikani ham, rangni ham yuqori o`tkazish qobiliyatiga ega bo`lgan eng yuqori sifatlidir (RGB - qizil-yashil-havo rang, bu rangli xabarlarning har biri uchun o`zining simi ishlatiladi, kompozitlida esa - uchala rang signali bitta sim bo`ylab boradi);
-       RGB-monitorlar rangli grafikli nazoratchi bilan birgalikda ishlaydi.
Uch tipdagi videomonitorlar: CD (Color Display), ECD (Enhanced CD) va PGS (Professional Grafics System) keng qo`llaniladigan IBM PC ning rangli monitorlari standartini aniqlaydi, lekin hozirda ulardan faqat oxirgisi e`tiborga loyiqdir.
Hozirgi vaqtda qo`llanilayotgan nimranglarni yaxshi uzatadigan monitorlardan eng katta o`tkazish qobiliyatiga «paper white» tipidagi qora-oq tasvirli, monoxromli kompozitli monitorlar ega (ko`pincha stol nashriyot tizimlarida ishlatiladi); ularning SVGA tipidagi videoadapter bilan birga ishlagandagi o`tkazish qobiliyati 1600x 1200 pikseldan ortadi.
MONITORLARNING ERGONOMIKLIGI
Monitorning ergonomikligi o`lchamlar, og`irlik, dizayn kabi tavsiflarning muvaffaqiyatli tanlanganligi bilan ham, monitorning inson salomatligi uchun zararsizligi bilan ham belgilanadi.
Elektromagnit nurlanishlar va elektrostatik maydonning inson organizniga ta`siri quyida himoya filtrlarini ko`rib chiqishda to`liq bayon qilingan. Bu erda shuni ta`kidlash joizki, yuqori chastotali radionurlanish kattaligi monitorni yoyish chastotasi ortishi bilan kattalashadi, lekin yaxshi ekranlashtirishda sezilarli kamayadi; elektrostatik maydon uchun birinchi bog`liqlik ahamiyatga ega emas.
Hozirda asosan LR tipidagi (Low Radiation) past darajadagi nurlanishli, ba`zi birlari esa elektrostatik maydondan ekranni himoyalovchi monitorlar (AS - Anti Static tipidagi monitorlar) ishlab chiqarilmaydi, lekin ular o`lchash va testlash bo`yicha SHveciya milliy kengashi tomonidan ishlab chiqilgan MPR standarti Specifikaciyalarini kanoatlantirishi lozim. Birinchi MPR I Specifikaciyasi asosan elektromagnit maydon uchun: 1-400 kGc oraliqdagi chastota uchun me`yorlarni o`rnatdi, ikkinchi MPR II elektrostatik maydon uchun ham kengaytirildi, lekin unda elektromagnit maydon uchun ham jiddiy qattiq me`yorlar o`rnatilgan; hozir MPR II hamma yuqori sifatli xonadon monitorlari uchun de facto (amaldagi) standarti bo`lib qoldi. Professional monitorlar uchun yanada talabchanroq xalqaro ikkita TSO 92 va TSO 95 standartlari mavjud, ular turli xil nurlanishlar va maydonlarning ruxsat etilgan kattaliklarini ham, monitorning elektr ta`minotini boshqarish rejimlarini -ham belgilaydi.
Energiyani tejash tizimiga G tipidagi (Green) monitorlar egadir. Ular DPMS (Display Power Managment Signaling) Specifikaciyalarini kanoatlantirishi lozim, u monitorni aktiv ishlashdan chiqarish usulini bosqichlar bo`yicha ta`riflaydi:
• on (ish rejimi - 100-200 Vt);
• standy (kutish rejimi - energiyani istemol qilish 30 Vt dan ortiq emas);
• suspend (ishni to`xtatish - 8 Vt dan ortiq emas);
• off (uzish).
Monitorlarning boshqarish tavsiflari ichida quyidagilarni ta`kidlash kerak:
• tekis (15 dyuym va undan yuqori diagonalli monitorlarning ba`zi bir modellarida) yoki qabariq ekranning (birinchi variant afzalroq: tasvirni katta to`g`ri to`rtburchakligi, kichik aks etgan shu`lalar) borligi; Monitorlarning ba`zi bir modellarining ekranlari maxsus aks etgan shu`lalarga qarshi qoplamaga ega;
• VESA Specifikaciyasi hisobiga monitorlarda apparat yo`li bilan DDC (Display Data Channel) uzatish kanaliga amalga oshiriladigan Plug&Play standartini ta`minlash. DDC monitor - adapter teskari aloqasi kanali hisoblanadi: u bo`yicha monitor o`zining markasi, kompaniya ishlab chiqaruvchi, seriyali nomeri, o`zi ishlay oladigan chastotalar va rejimlarni «xabar» qiladi. Bu ma`lumotlar bo`yicha monitor ishining optimal rejimi avtomatik tanlanadi.
Hozirgi vaqtda ko`p sonli firmalar katta miqdordagi turli monitorlarni taklif etmoqdalar, lekin ularning turlarini rasm qiluvchilari Samsung, Daewoo va Sony firmalaridir (diagrammaga qarang), lekin haqiqatda keyingi yillarda Gold Star (LG Electronics) va View Sonic firmalari yaxshi monitorlarni etkazib bermoqda.
SUYUQ KRISTALLI INDIKATORLARDAGI VIDEOMONITORLAR
Suyuq kristalli indikatorlardagi monitorlar (SKI, LCD - Liquid Cristal Display) bu raqamli tekis monitorlardir. Bu monitorlar maxsus, me`yoriy (normal) sharoitlarda shaffof suyuqlikni ishlatadi, bu suyuqlik aniq bir elektrostatik maydon kuchlanganligida kristallanadi, bunda uning shaffofligi qutblanish va yorug`lik nurlarining sinish koefficientlari o`zgaradi. Ana shu effektlar tasvirni shakllantirish uchun ishlatiladi. Tuzulish jihatdan bunday displey ikkita elektr o`tkazuvchan shisha plastina ko`rinishda bajarilgan bo`lib, ularning orasiga ana shunday kristallanadigan suyuqdikning juda yupqa qatlami joylashtiriladi. Bunday ekranlarni orqa yoki yon tomondan yoritish uchun yoruyutik manbai sifatida, odatda, sovuq katodli flyuorescent lampalar yoki elektrolyuninescentli panellar ishlatiladi.
SKI aktiv va passiv matricali bo`ladi.
Passiv matricada ekranning har bir elementi (piksel) koordinatali boshqaruvchi shaffof simlarning kesishgan joyida tanlanadi, aktiv matricada esa ekranning har bir elementi uchun o`zining boshqaruvchi tranzistori bor, shuning uchun ularni ba`zida TFT-ekranlar deb ataladi (TFT - Thin Film Transister, yupqa plyonkali tranzistor).
Aktiv matricali displey murakkabroq va qimmatroqdir, lekin yaxshiroq sifatni ta`minlaydi: yuqori dinamiklik, utkazish qobiliyati, tasvirlarni aniq-ravshanligi va yorqinligi.
Monoxromli displeylar bilan bir qatorda so`nggi vaqtlarda rangli displeylar ham keng ishlatilmoqda. Rangli displeylarda har bir piksel 3 ta alohida qims pikseldan (R, G va V) tashkil topib, ularning har biri mos ranglarning yupqa yorug`lik filtrlari bilan qoplangan. Uchta ranglardan har biri uchun yorqinlikning 64 ta gradaciyasi maksimal shakllantiriladi, bu oxir oqibatda 26200 ta rangli tuslarni aks ettirish imkoniyatini beradi. Ranglarning o`zlari etarlicha chuqur va yorqindir.
SKI dagi monitorlarning asosiy afzalliklari:
O`lchamlari va og`irligi: monitor qalinligi SKI ekrani va yoritish qurilmasi qalinligi bilan emas (u kichikdir), balki korpus qalinligi bilan aniqlanadi, yana og`irlikning katta qismi ham korpusga to`g`ri keladi.
SKI dagi monitorlarning energiya nste`mol qilshi ENT lardagi monitorlarga nisbatan sezilarli kamdir, masalan, ENT dagi monitor o`rtacha 150 Vt, SKI dagi monitor esa 30 Vt gacha iste`mol qiladi.
Ergonomikligi. SKI dagi monitorda inson sog`ligi uchun zararli bo`lgan elektromagnit nurlanishlarning hamma ko`rinishlari deyarli yo`qdir.
Uning jiddiy kamchiligi - hozircha yuqori narxdaligidir. SKI-displeylar yana tashqi tegishlarni yoktirmaydi, xususan, barmoqlar bilan ekranga doimiy tegish rangli popuklarning paydo bo`lishiga olib keladi.
Bu klassdagi zamonaviy videomonitorlarning ma`lumotlarni tasvirlash sifati ENT dagi monitorlarnikiga nisbatan ba`zida yomon emas.
VIDEONAZORATCHILAR
Videonazoratnilar (videoadapterlar) bevosita monitorlarni va ularning ekraniga ma`lumotlarni chiqarishni boshqaradigan ichki tizim qurilmasidir. Videonazoratchi o`z ichiga quyidagilarni oladi: ENT ni boshqarish sxemasi, rastrli xotira (ekranda bo`lib o`tadigan ma`lumotlarni saqlovchi va AX da videobufer maydomini ishlatadigan xotira), DEQQ ning almashadigan mikrosxemalari (belgilar matricalari), kiritish-chiqarish portlari.
Videonazoratchining asosiy tavsiflari: ish rejimlari (matnli va grafikli), ranglarning amalga oshirilishi (monoxromli va rangli), ranglar soni yoki nim ranglar soni (monoxromlida), o`tkazish qobiliyati (monitor ekranida gorizontal va vertikal bo`yicha adreslanadigan piksellar soni), buferli xotiradagi saxifalarning sig`imini va soni (saxlfalar soni - bu eslab qolinadigan matnli ekranlarning soni bo`lib, ularning istalgan biri bevosita adreslash yo`li bilan monitorda aks etgirishga chiqarilishi mumkin), belgi matricasining o`lchani (monitor ekranida belgini shakllantiradigan, matricaning satr va ustunidagi piksellar miqdori), tizimli shina bilan qiymatlar almashish tezligini belgilovchi qiymatlar shinasining razryadliligi va b.
Videoxotira sig`imi - muhim tavsifdir, u xotirada saqlanayotgan piksellarning miqdorini va ularning atributlarini aniqdaydi. Piksel atribugining razryadliligi, o`z navbatida, xususan, pikselni aks ettirishda hisobga olinadigan nim ranglarning yoki rangli tuslarning mumkin bo`lgan maksimal sonini aniqdaydi (masalan, 65000 rangli tusni (High Color standarti) aks ettirish uchun har bir atribut ikki baytli xususiyatga, 16,7 mln ta rangli tusni aks ettirish uchun esa (True Color standarti) - uch baytli xususiyatga ega bo`lishi kerak). Videoxotiraning kerakli sig`imini atribut baytlari miqdorini ekran piksellari miqdoriga ko`paytirib taxminan xisoblab chiqish mumkin).
Masalan, monitorning o`tkazish qobiliyati 800x600 piksellar bo`lganda va True Color standartida videoxotira sig`imi 1440000 baytdan kam bo`lmasligi kerak, o`tkazish qobiliyati High Color standartida 1280x 1024 bo`lganda esa 4 Mbayt atrofida bo`lishi lozim.
Umumqabul qilingan standart quyidagi videonazoratchilarni shakllantiradi:
-  Hercules - monoxromli grafikli adapter;
-  MDA - monoxromli displeyli adapter (Monochrome Display Adapter);
-  MGA - monoxromli grafikli adapter (Monochrome Graphics Adapter);
-  CGA - rangli grafikli adapter (Color Graphics Adapter);
-  EGA - yaxshilangan grafikli adapter (Enhanced Graphics Adapter);
- VGA - videografikli adapter (Video Graphics Adapter), ba`zida uni  videografikli matrica (Video Graphics Array) deb ataladi;
- SVGA - yaxshilangan videografikli adapter (SuperVGA);
- PGA - professional grafikli adapter (Professional GA).
Hozirgi vaqtda amadda faqat VGA va undan yuqori tipdagi videonazoratchilar ishlatilmoqda.
Videonazoratchilarga misollar:
- videoxotira sig`imi 1-2 Mbayt bo`lgan VESA (VESA video-kartalari) tipidagi SVGA videonazoratchilari nimranglar va rangli tuslar yaxshi uzatilganda 1280x 1024 o`tkazish qobiliyatini ta`ninlaydi;
- Twin Turbo - 128 M2 videonazoratchisi (videokarta) 2 Mbayt sig`imli               (4 Mbaytgacha oshirish imkoniyati bilan) videoxotiraga, ikkita 64 razryadli ma`lumotlar shinasiga (bu PCI lokal shinasi bilan mos kelib, rangli tuslarning ranglilik rejimi 256 tadan 65000 tagacha o`zgarganda qiymatlarni 128-razryadli uzatishni pasaymaydigan tezlik bilan tashkil etishni ta`minlaydi) ega, videokarta istalgan amaliy dasturda tasvirni ekranda oniy chiziqli masshtablash vazifasiga egadir.
Multimedia - bu kompyuter texnologiyasining turli xil fizik ko`rinishta ega bo`lgan (matn, grafika, rasm, tovush, animaciya (xayvonlar tasviri), video va sh.o`.) va yoki turli xil tashuvchilarda mavjud bo`lgan (magnit va optik disklar, audio- va video-lentalar va h.k.) axborotdan foydalanish bilan bog`liq soxasidir.
 Multimedia (multimedia - ko`p muxitlilik) vositalari bu apparat va dasturlar to`plani bo`lib, u insonga o`zi uchun tabiiy bo`lgan juda turli-tuman muxitlarni: tovush, video, grafika, matnlar, animaciya va b. ishlatgan holda kompyuter bilan muloqat qilish imkonini beradi.
Multimedia foydalanuvchiga fantastik dunyoni (virtual haqiqiy) yaratishda juda ajoyib imkoniyatlarni yaratib beradi, bunda foydalanuvchi chekkadagi sust kuzatuvchi rolini bajarmasdan, balki u  erda avj olayotgan xodisalarda faol ishtirok etadi; shu bilan birga muloqat foydalanuvchi uchun odatlangan tilda - birinchi navbatda tovushli va videoobrazlar tilida bo`lib o`tadi.
         Multimedia vositalariga quyidagilar kiradi: ma`lumotlarni audio - (nutqli) va videokiritish va chiqarish qurilmalari; yuqori sifatli tovushli (sound) va video - (video) platalar, videoqamrash platalari (video grabber), ular videomagnitofondan yoki videokameradan tasvirni oladi va uni SHK ga kiritadi; yuqori sifatli kuchaytirgichli, tovush kolonkali, katta videoekranli akustik va videoqabul qiladigan tizimlar, hozirdayok keng tarqalgan skanerlar (chunki ular kompyuterga bosma matnlarni va rasmlarni avtomatik kiritish imkonini beradi); yuqori sifatli printerlar va plotterlar.

TOVUSHLI TEXNOLOGIYALARNI TA`MINLOVCHI KOMPYUTER  VOSITALARI

Tovushli platalar (kartalar) 
    Tovushli platalar (Sound Blaster) turli xil tovushli signallarni: musiqa, nutq, shovqinli effektlarni yaratish, yozish va eshitish uchun ishlatiladi.
   
Tovushli yaratish rejimida plata xuddi musiqa asbobi kabi harakat qiladi. Tovushli plata yordamida yaratiladigan musiqa sintezlangan musiqa deyiladi.
         Tovushin eshitish rejimida plata raqamli audiopleyerga o`xshab ishlab, u xotiradan o`qilgan raqamli signallarni analogli tovushli signallarga o`zgartiradi.
         Tovushli yozish rejimida plata tovushli signallarni keyinchalik ularni kompyuter xotirasiga yozish uchun raqamlashni amalga oshiradi.
Funkcional jihatdan plata bir nechta modullarni o`z ichiga oladi:
•  tovushni yozish va eshitish moduli;
•  tovushni sintezlovchi modul;
•  interfeyslar moduli.
Tovushni yozish va eshitish moduli tovushli raqamlash uchun uzluksiz-raqamli o`zgartirgichni ishlatadi. Ikkala holla ham tovush sifatiga o`zgartirgichlarning razryadliligi sezilarli ta`sir etadi.

Raqamlash qanday amalga oshiriladi? 
Uzluksiz-raqamli o`zgartirgichda analogli tovushli signal qatiy aniqdangan ketma-ket vaqt oraliqlari (diskretlash oraliqlari) orqali o`lchanadi, uning amplitudasining ulchangan qiymatlari daraja bo`yicha kvantlanadi (signalning yaqin yotgan diskret qiymatlari bilan almashtiriladi) va mos ikkilik kodlari bilan identifikaciyalanadi. Uzluksiz-raqamli o`zgartirgichning o`tkazish qobiliyati raqamli kodni o`zgarishiga olib keladigan uzluksiz (analog) signalning eng kichik o`zgarishiga teng, ya`ni u o`zgartirgichning razryadliligi bilan aniqlanadi, negaki kodning razryadliligi qanchalik yuqori bo`lsa, signalning turlicha diskret qiymatlari shunchalik ko`p bo`ladi va mos ravishda uzluksiz signal amplitudasining kichik oraliqlarini ana shu kod bilan aks ettirish mumkin.
Shunday qilib, raqamlash sifati va mos ravishda raqamlangan audioaxborotning keyinchalik eshitilishi boshqa sharoitlar bir xil bo`lganda o`zgartirish razryadliligiga va diskretlash chastotasiga bog`liqdir:
• o`zgartirish razryadliligi signalning dinamik diapazomini aniqlaydi;
• diskretlash chastotasi tovushli signal chastotalar diapazonining yuqori chegarasini aniqlaydi.
Raqamlangan signal (uning ikkilik kodi) mashina xotirasiga yoziladi.
         Raqamlangan tovushni eshitishda (tanlashda) Raqamli o`zgartirgichning o`tkazishi ikkilik kodlar ularning mos signallarining diskret qiymatlari bilan, keyin ularni kuchaytirish va akustik tizim orqali eshitish uchun, almashtiriladi.
O`zgartirgichlarning razryadliligi (va mos ravishda tovushli platalarning ham) turli xil bo`ladi, eng ko`p tarqalgani 8 va 16 razryadlisi. Obrazli atama, 8 razryadli platalar o`rtacha kassetali magnitofonlar uchun, 16 razryadlilar esa ixcham-disklardagi audiotizimlar uchun xos bo`lgan eshitilish sifatini ta`minlaydi.

TOVUSH SINTEZATORI MODULI

Tovush signalni sintezlash uchun ikki asosiy usul ishlatiladi:
• chastotali modulyaciya yoki FM-sintez yordamida sintezlash;
• to`lqinlar jadvali (Ware Table) yoki jadvalli WT-sintezdan foydalanib sintezlash.
Tovushni FM-sintezlash operatorlar deb ataladigan maxsus tovush generatorlarini ishlatib amalga oshiriladi. Operatorda ikkita asosiy elementni: fazali modulyator va eguvchi generatorni ajratish mumkin. Fazali modulyator ovozning chastotasini (balandligini), eguvchi generator esa uning amplitudasini (yaxshi eshitilishini) aniqlaydi.
Turli musiqa asboblarida signal amplitudasi turlicha. Masalan, fortepyanoda istalgan klavishani bosganda signal amplitudasi tez ortadi (attack), keyin birmuncha pasayadi (decay), bundan keyin nisbatan qisqa bir tekis uchastka (sustain) bo`ladi va nihoyat, amplitudaning etarlicha syokin so`nishi (release) amalga oshadi. Signalning yuqorida aytilgan fazalari aynan shu eguvchi generator bilan bajariladi, u bu fazalarning inglizcha atamalarining birinchi harflari bo`yicha ko`pincha ADSR generatori deb ataladi.
Umumiy holda, bir asbobning tovushini eshitib ko`rish uchun ikkita operator etarli:
- birinchisi tashuvchi chastotaning tebranishini, ya`ni asosiy tovushni generaciyalaydi;
-    ikkinchisi - modulyaciyalovchi chastotani, ya`ni obertonni generaciyalaydi.
    Lekin zamonaviy tovush platalari bir nechta tovushlarni amalga oshirishga qodirdir, masalan, 18 ta operatorli sintezator 9 ta turli xil tovushni o`ziga o`xshatishi mumkin. To`g`ri, ko`pchilik 16 razryadli tovush platalari 4 operatorli sintezatorni (masalan,Yamaha OPL 3) ishlatadi.
    FM usul bilan sintezlangan tovush odatda qandaydir «metall» tusga ega, ya`ni haqiqiy musiqa asbobining tovushiga o`xshamaydi.
WT-sintez yuqori sifatliroq eshitilishni ta`minlaydi. Bu sintezning asosida oldindan yozilgan va xotirada saqlanayotgan musiqa asboblarining yangrash namunalari (MIDI fayllar) yotadi.
Bu tipdagi sintezatorlar (masalan Yamaha OPL 4) DEQQ ga «tiqilgan» platadagi yoki SHK diskida saqlanayotgan musiqa asboblarining yangrash namunalarini manipulyaciya qilish yo`li bilan musiqa yaratadi. YAxshi tovush platalari 8 Mbaytgacha termalarni saqlash va ishlatish imkonini beradi. Diskdan yuklanadigan termalarni ishlatishda yaxshi plata 1 Mbaytdan kam bo`lmagan sig`imli TEQQ ga ega bo`lishi kerak. Ishlatiladigan MIDI fayllar to`plamini (massivini) ko`paytirishga imkon beradigan jadvalli kengaytirgichlar ham chikarilmoqda.
         Interfeyslar moduli o`z ichiga musiqa asboblari interfeysini, odatda MIDI (Musical Instrument Digital Interface) ni va tovushni mos formatda eshitib ko`rish vositalarini oladi. Bundan tashqari, unga bitta yoki bir nechta CD-ROM diskovodlarining interfeyslari kirishi mumkin. Bu model orqali CD-ROM ni ishlatish, modem orqali so`zlash va o`zining shaxsiy kompyuter musiqasini amalga oshirish mumkin.

AKUSTIK TIZIMLAR

         Akustik tizimlar (kolonkalar) multimedia tizimining majburiy bo`lmagan, lekin borligi ma`qo`l bo`lgan tashkil etuvchisidir, ularni ishlatganda tovushli axborotni qabul qilish birmuncha yaxshilanadi.
Kompyuterli akustik tizimlar, odatda, maxsus Hi-Fi tizimlaridan pastroqdir, lekin eshitib ko`rish sifati ularda etarlicha yaxshidir.
Akustik tizimlar passiv va aktiv bo`ladi.
         Passiv akustik tizimlar sozlangan kuchaytirgichga (odatda 4 vattli, har bir kanalga 2 vattdan) va yaxshi eshitilishli rostlagichga ega bo`lgan tovush platalariga ulanishi mumkin.
         Aktiv akustik tizimlar kuchaytirgich bilan jixozlangan va tovush platasining chiziqli chiqishiga ham, uning kuchaytirgichining chiqishiga ham ulanishi mumkin. Kolonkaga sozlangan kuchaytirgich uchun tok manbai ichki akkumulyator yoki ta`minot bloki bo`lishi mumkin, ular o`z navbatida ham ichki, ham tashqi bo`lishi mumkin. Yaxshi eshitilishli rostlagichdan tashqari, aktiv kolonkalar, odatda, 3 qutbli ekvalayzerga egadir.
Shuni hisobga olish kerakki, tovush platasining chiziqli chiqishiga maishiy audiokompleks kuchaytirgichining chiziqdi kirishi ulanishi mumkin.

MIKROFON VA  OVOZ  KUCHAYTIRGICH

Agar  biz  audioadapter  urnatgan  bulsak,  tabiiyki  unga   ovoz  kuchaytirgichni  kalonkalarini   ulash  kerak. Ovoz  kalonkalarini  2 xil  turi  mavjud:  passiv  va  faol . Ularning  asosiy   farki  shundaki , passiv  kalonkalarda  kuchaytirgich  bulmaydi  va   audioadapterning   chikish  kuchlanishi  kalonkalar  ovoz  kuchaytirgichiga   modifikaciyasiz  keladi. Standart  xolatda  ishlash  uchun  bunday  kalonkalar  yaraydi.
Ayni  xolatda  ovozni  sozlash uchun  yoki  audioadapterda   tugridan  tugri  urnatish  yoki  damsturiy  vosita  yordamida  foydalaniladi.
Faol  kalonkalarda  audioadapterdan  keluvchi  signal  ichki  uz  kuchaytirgichi  yordamida  kuchaytiriladi. Passiv  kalonkalar  uchun  ovoz  kuchaytirgichlarning  kuvvati  audioadapterning   kuchaytirgich  kuvvati  ,ilan  belgilanadi.
Audioadapterda  ovoz,  musiqa  yoki  shovqin  yozish uchun (MPC standarti  talabi  bo`yicha)  mikrafonni  ulash nazarda  tutilgan .

Komp`yuterni  maxsus  komponentlar  to`plami  yordamida  takomillashtirish (Upqrade Kits).
Multimediada foydalanadigan  komp`yuter tizimini   takomillashtirish  uchun  qanday  imkoniyatlar  mavjud?
Bu  quyidagilarga  bog`lik. Birinchidan, biz  qanday  multimedia  ilovalari  bilan  ishlamoqchimiz, Ikkinchidan  bizda  qanday  texnik  qurilmalar  mavjud  va  nixoyat, biz  qanday  moliyaviy  mablag`ga  egamiz?
Agar  biz  videotasvirni raqamli  shaklda  qayta  o`zgartirmoqchi  va  so`ng  taxrir  qilmoqchi  bo`lsak, u  holda  Video  Orerlay  adapterni  urnatishimiz  va  cho`ntagimizni  yaxshiroq  kavlashga  tug`ri  keladi. Albatta  biz  har  bir  aloxida  komponentning  sifatiga   e`tibor  berishimiz  kerak.

8991 marta o`qildi.

Parol:
Eslab qolish.


Ro`yhatdan o`tish

testing

+998915878681

Siz o`z maxsulotingizni 3D reklama ko`rinishda bo`lishini xohlaysizmi? Unda xamkorlik qilamiz.

3D Reklama


Рейтинг@Mail.ru
Рейтинг@Mail.ru

Besucherzahler
счетчик посещений