linkedin facebook linkedin facebook nod32

Muqobil radioto‘lqin texnologiyalari

Muallif: Mengliyev Sh.

Qo`shilgan sana: 2017-11-20

Muqobil radioto‘lqin texnologiyalari

Mavjud simsiz tarmoq texnologiyalari

Atigi o‘n yil avval ko‘p kompyuter foydalanuvchilari o‘z kompyuterlariga ulangan klaviatura, sichqoncha, tarmoq, printer, tovush kuchaytirgich va shunga o‘xshash simlardan iborat “spagetti sho‘rvasi” bilan ishlar edilar (ba’zilar xozirgacha shu ahvoldalar). Bunga qo‘shimcha, ko‘pincha tarmoq qimmatga tushardi va devorlar, qavatlardan o‘tkazish muammosi yuzaga kelar edi. Bugun simsiz texnologiyalar kosmik tezlikda rivojlanmoqda, chunki simdan qutilish imkoni paydo bo‘ldi – yangi, tezkor simsiz texnologiyalar uzluksiz rivojlanmoqda. Bugungi kunda simsiz klaviatura, sichqoncha, printer va boshqa qurilmalarni sotib olish imkoniga egamiz. Shuningdek, qisman yoki to‘liq simsiz tarmoq tashkil etishimiz ham mumkin.
Mavjud simsiz tarmoqlar quyidagilarni o‘z ichiga oladi:

Radioto‘lqinli texnologiyalar, shuningdek uyali aloqa texnologiyalari;
Infraqizil texnologiyalar;
Erusti va kosmik mikroto‘lqin texnologiyalari.

Radioto‘lqinlar, infraqizil va mikroto‘lqinlar ko‘rinadigan yorug‘lik, ulьtrabinafsha yorug‘lik, radioto‘lqin, infraqizil, rentgen nurlari, mikroto‘lqin va gamma-nurlarni o‘z ichiga oladigan elektromagnitli spektrning bir qismidir. Elektromagnitli radiatsiya Er atmosferasi va kosmos orqali tarqatiladi.
Radioto‘lqinli texnologiyalar juda keng tarqalgan va tez ishlovchi simsiz tarmoq sohasida taqdim etilgan. Radioto‘lqin texnologiyalari 802.11 simsiz tarmoq standartlari va Bluetooth, HiperLAN kabi ishlab chiqarish uchun tasdiqdan o‘tgan muqobil imkoniyatlar – WiMAX va HiperLAN simsiz mintaqaviy tarmoq texnologiyalarga misol bo‘la oladi. Uyali aloqa texnologiyalari, jumladan 3G va 4G, ham radioto‘lqin texnologiyalaridan foydalanadi. Infraqizil bog‘lanish ba’zi imkoniyatlarni taklif etadi, chunki simsiz tarmoqlarning xavfsiz usullaridan biridir, sababi – bunday tarmoq yaqin masofada bo‘lgani sababli, unga tashqaridan biror odam ulanishi qiyin.
Infraqizil texnologiya ofis ichidagi aloqalar kabi qisqa masofadagi ulanishlarda foydalaniladi.

Radioto‘lqin texnologiyalari

Tarmoq signallari radioto‘lqin orqali uzatish mumkin, lekin tarmoq dasturlari yuqori chastotalar bilan ishlaydi. Misol uchun, hududdagi AM stansiyalar 1290 chastotalarda efirga uzatadi, bu esa 1290 kHz ma’noni beradi, chunki AM to‘lqinlar 535-1605 kHz oraliqda joylashadi. FM to‘lqinlar esa 88-108 MHz oraliqda joylashadi.
Radio tarmoq orqali uzatishda signal bir yoki ko‘p yo‘nalishda uzatilishi mumkin, bu esa ishlatilayotgan antenna turiga bevosita bog‘liq.

IEEE 802.11 protokoli asosidagi radioto‘lqinli tarmoqlar

802.11 standartida simsizuskunalarning ikkita topologiyasidan foydalaniladi. Birinchisi – mustaqil asosiy xizmatni o‘rnatish topologiyasi (independent basic service set – IBSS), bu topologiya bir-biri bilan to‘g‘ridan to‘g‘ri bog‘lanish imkoniga ega ikki yoki undan ortiq terminallardan tashkil topadi, shu sababli eng sodda topologiyadir. Bunday tarmoq turi rejasiz yuzaga keladi, chunki qurilmalar biror sabab bilan to‘satdan bog‘lanishga ehtiyoj yuzaga keladi. IBSS topologiyasi alohida turgan WNIC ga ega kompyuterlar teng huquqli qurilmalar tarmog‘i sifatida ulanadi.
Ko‘p simsiz tarmoq foydalanuvchilari IEEE 802.11 qurilmalari yordamida tarmoqni tashkil etadilar, chunki bu uskunalar o‘zining qandaydir o‘ziga hos tarmog‘iga ega emas, natijada tarmoqni turli ishlab chiqaruvchilarning qurilmalaridan tashkil etishi mumkin. Chunki 802.11 standartga mos uskunalar proprietar emas, turli ishlab chiqaruvchilar chiqargan uskunalar tezroq bog‘lana oladilar va simsiz aloqada yuzaga keladigan yangi imkoniyatlarni amalga oshirish mumkin bo‘ladi.

Simsiz tarmoq tashkil etuvchilari

Simsiz ulanish uchta asosiy tashkil etuvchidan iborat:

Qabul qiluvchi va uzatuvchi plata, ulanish nuqtasi, antennalar.

Qabul qiluvchi plata simsiz tarmoq platasi (Wireless NIC – WNIC) deb nomlanadi hamda OSI modelining Jismoniy va Ma’lumot uzatish pog‘onalarida faoliyat ko‘rsatadi. WNIC ichki PCI (Peripheral Computer Interface) yoki miniPCI, alohida CardBus yoki PCMCIA (Personal Computer Memory Card International Association) kartasi yoki USB (Universal Serial Bus) ko‘rinishida bo‘lishi mumkin.
Aksariyat simsiz tarmoq platalari Microsoft tarmoq drayverlari intrefeysi talablari (Microsoft Network Driver Interface Specification – NDIS) ga mos keladi. NDIS — tarmoq drayverlari talablari hamda ko‘pgina tarmoq protokollari bilan ishlay oladigan tarmoq platalari drayverlarini yaratish va foydalanish uchun zarur ilova dasturlash interfeysi (Application Programming Interface – API) dir. API kabi NDIS tarmoq kommunikatsiyalarida ishlatiladigan kichik programmachalar yoki qism-programmalar kutubxonasiga ega. Bu programmalar kutubxonasi NDIS.SYS tizim fayli va boshqa tizim fayllari orqali amalga oshiriladi. Microsoft operatsion tizimlarida Microsoft NDIS simli va simsiz tarmoq adapterlari uchun zarur. NDIS Linux tizimlarida ham maxsus virtuallash drayverlari orqali ishlatiladi.
Ulanish nuqtasi (Access Point) – simli tarmoqqa simsiz ulanish uchun mo‘ljallangan tarmoq uskunasi bo‘lib, simsiz tarmoq adapteri va kabelli tarmoq o‘rtasida simsiz aloqa o‘rnatish uchun mo‘ljallangan. Bu uskuna odatda ko‘prik, kommutator yoki marshrutizator tarkibida bo‘ladi. Kabelli tarmoq bilan ulanish uchun ulanish nuqtasi quyidagi interfeyslardan bir yoki bir nechtasidan foydalanishi mumkin:

1. ulanuvchi qurilma interfeysi (Attachment unit interface – AUI)
2. 10Base2
3. 10BaseT
4. 100BaseTX, 100BaseT, 100BaseT2, va 100BaseT4
5. 1000Base texnologiyasi
6. 40 GB Ethernet texnologiyasi
7. 100 GB Ethernet texnologiyasi
8. FDDI
9. Kabelli modem porti
10. DSL teekommunikatsiya porti
Antenna – bu radioto‘lqinlarni tarqatuvchi va qabul qiluvchi uskuna. Simsiz tarmoq adapteri ham, ulanish nuqtasi ham antennadan foydalanadi. Simsiz tarmoq antennalari yo‘naltirilgan yoki barcha yo‘nalishli bo‘ladi.
Yo‘naltirilgan antenna. Yo‘naltirilgan antenna radio to‘lqinlarni asosiy bitta yo‘nalishda yuboradi va odatda o‘z yo‘nalishidagi signalni barcha yo‘nalishlarga qaraganda bir qancha kuchaytirib beradi. Simsiz tarmoqlarda yo‘naltirilgan antennalar odatda ikki binodagi ulanish nuqtalarining antennalari o‘rtasida radioto‘lqin uzatish uchun foydalaniladi. Bunday holda barcha yo‘nalishli antennaga qaraganda yo‘naltirilgan antenna uzoqroq masofaga uzatishi mumkin, chunki asosiy yo‘nalishda signal kuchliroq bo‘ladi.
Barcha yo‘nalishli antenna. Bunday antenna radioto‘lqinlarni barcha yo‘nalishda tarqatadi. Signal barcha yo‘nalishga bir xilda tarqalgani sababli bunday signal yo‘naltirilgan antenna tarqatadigan signaldan kuchsizroq bo‘ladi. Simsiz tarmoqlarda barcha yo‘nalishli antennalar foydalanuvchilar erkin holatda bo‘ladigan, shuning uchun keng tarqatilishi talab qilinadigan ichki tarmoqlarda ko‘proq ishlatiladi. Shuningdek, ichki tarmoqda signalni kuchaytirish juda kuchli bo‘lishi shart emas, chunki uskunalar orasidagi masofa uncha uzoq bo‘lmaydi.

Simsiz tarmoqqa ulanish usullari

802.11standartiga ikkita ulanish usuli kiradi: ustunlik asosidagi va Kolliziyalarni oldini olishli asosni aniqlangan ko‘plikdagi ulanish (Carrier-Sense Multiple Access with Collision Avoidance (CSMA/CA). Ikkala ulanish usul ham Kanal pog‘onasida faoliyat ko‘rsatadi.
Ustunlik asosidagi ulanadigan uskuna nuqtalar koordinatori sifitida ham ishlaydi. Nuqtalar koordinatori liniya bo‘sh bo‘ladigan vaqtlarini aniqlaydi. Bu vaqtda stansiyalar signal jo‘natishi mumkin emas, nuqtalar koordinatori shu vaqt ichida stansiyalarga so‘rov jo‘natadi. Agar stansiya signal tez o‘tganini ko‘rsatsa, u holda so‘rovdan o‘ta oladigan bo‘ladi, chunki so‘rov o‘tgan bo‘ladi va nuqtalar koordinatori stansiyani o‘zining so‘rov ro‘yxatiga qo‘shadi.
Agar stansiya javob bermasa, koordinator stansiya keyingi so‘rov vaqtigacha qancha vaqt kutishi kerakligini ko‘rsatuvchi “nosozlak” freymini jo‘natadi. So‘rov ro‘yxatiga kiritilgan stansiyaga keyingi so‘rov jo‘natiladi. Ro‘yxatdagi barcha stansiyalar so‘rovdan o‘tib bo‘lgach, koordinator keyingi liniya bo‘sh bo‘ladigan vaqtini belgilaydi va o‘sha vaqtda yana ro‘yxatdagi stansiyalarni so‘rovga javob bera olishini aniqlaydi.
Ustunlik asosidagi ulanish vaqtning ahamiyati yuqori bo‘lgan aloqa uchun mo‘ljallangan. Bunday aloqa odatda tovush, video va videokonferensiyalar vaqtida yuzaga keladi va bu muloqot turlari uzluksiz ishlashi zarurdir. Ustunlik asosidagi ulanish shuningdek 802.11 standartning nuqta koordinatsiyasi imkoniyati deb ham nomlanadi.

Ulanish tezliklari

Asosiy standart 802.11 edi (so‘ngidagi harflarsiz), lekin bugungi kunda keng tarqalgan standartlar – 802.11a, 802.11b, 802.11g, va 802.11n. Bunda 802.11ac va 802.11ad hozircha mavjud emas.
802.11a. 802.11a standart simsiz tarmoqlar uchun ajratilgan 5 GGs oraliqda ishlovchi quyidagi tezliklarni tashkil etadi:
1) 6 Mb/sek
2) 9 Mb/sek
3) 12 Mb/sek
4) 18 Mb/sek
5) 24 Mb/sek
6) 36 Mb/sek
7) 48 Mb/sek
8) 54 Mb/sek
802.11a standart signalni radioto‘lqin orqali uzatish uchun Chastota bo‘yicha bo‘linadigan ortogonal multiplekslash (Orthogonal Frequency Division Multiplexing – OFDM) usulidan foydalanadi va OSI modelining Jismoniy pog‘onasida ishlaydi. OFDM 5 GGs chastotalar oralig‘ini 52 ta uzatuvchi oqim yoki kanalchalar ketma-ketligiga ajratadi. Bunday bo‘lingan ma’lumotlar 52 ta kanalcha orqali yuboriladi va ma’lumotni barcha 52 ta oqim orqali barobar aloqa o‘rnatadi va bunday uzatish Parallel uzatish deb ataladi. Bunda to‘rtta oqim ma’lumot uzatilishini kuzatish uchun ishlatiladi, 48 tasi esa ma’lumotlar uchun ajratiladi.

802.11b. 802.11b standart ispolьzuetsya v chastotnom diapazone na 2.4 GGs chastotali oraliqda ishlaydi va quyidagi aloqa tezliklarini qo‘llab-quvvatlaydi:
1) 1 Mb/sek
2) 2 Mb/sek
3) 5.5 Mb/sek
4) 10 Mb/sek
5) 11 Mb/sek
802.11b standart (Direct Sequence Spread Spectrum – DSSS) texnologiyadan foydalanadi. Bu texnologiya signalni berilgan radioto‘lqin orqali tarqatishga mo‘ljallangan Jismoniy pog‘ona usulidir. DSSS avval ma’lumotlarni ko‘pi bilan 14 ta 22 MGs chastotali kanal orqali tarqatadi. snachala rasprostranyaet dannыe cherez lyuboy maksimum iz 14 kanalov, kajdыy 22 MGs po shirine. Kanallarning aniq soni va chastotasi qaysi davlatda amalga oshirilayotganiga bog‘liq.

802.11g. Bu standart 802.11a va 802.11b standartlardan keyin ishlab chiqilgan va 2.4 GGs chastotada ishlovchi uchta texnologiyani amalga oshiradi: OFDM, CCK va Packet Binary Convolution Code (PBCC).
OFDM – 802.11g uchun ishlab chiqilgan buyruqlar tizimi holatida faoliyat yuritadi va 802.11a ga o‘xshab ishlaydi, lekin 5 GGs o‘rniga 2.4 GGs da ishlaydi. OFDM dan foydalanilgandagi tezliklar:
1) 6 Mb/sek
2) 9 Mb/sek
3) 12 Mb/sek
4) 18 Mb/sek
5) 24 Mb/sek
6) 36 Mb/sek
7) 48 Mb/sek
8) 54 Mb/sek

802.11g 802.11b ga qayta mos kelishi uchun DSSS ga qo‘shimcha CCK dan foydalana oladi va quyidagi tezliklarda ishlaydi:
1) 1 Mb/sek
2) 2 Mb/sek
3) 5.5 Mb/sek
4) 11 Mb/sek
802.11b ga mos keltiruvchi imkoniyatdan yana biri Texas Instruments (TI) tomondan birinchi marta kiritilgan Packet Binary Convolution Code (PBCC) (TI uni 802.11b + deb ataydi). PBCC 802.11b standartning qismi emas, lekin ba’zi ishlab chiqaruvchilar tomonidan xatolarni tezroq qayta ishlash va kattaroq paketlar bilan almashish hisobiga yuqoriroq tezliklar imkonini berish uchun ishlatiladigan 802.11b ning norasmiy kengaytmasi. PBCC qo‘shimcha holati ishlatilganda 802.11g quyidagi tezliklarni taklif etadi:
1) 22 Mb/sek
2) 33 Mb/sek
802.11g standartni ishlatadigan uskunalarning barchasi hech bo‘lmaganda standartning 1, 2, 5.5, 6, 11, 12, i 24 Mbit/sek tezliklarini qo‘llab-quvvatlashi kerak.
802.11g da 802.11b dan yanada qisqaroq oraliq mavjud. SHuning uchun 802.11b ga qaraganda ko‘proq ulanish nuqtalari bilan ishlash mumkin (masofaga qarab). SHuningdek, 802.11a va 802.11b dan farqli o‘laroq 802.11g da 90 MGs gacha kam oraliq mavjud, ya’ni yaxshi tarmoq administratori berilgan sohada uchtadan ko‘p ulanish nuqtasidan foydalanmaydi (har biri 30MGs ni ishlatgan taqdirda).
802.11n. 802.11n – simsiz tarmoqlar uchun mo‘ljallangan 802.11 standartlar ichida eng so‘nggi va eng tez ishlovchisidir. 802.11n fazoviy multiplekslash bilan birga ko‘p martali kirish va ko‘p martali chiqish (multiple-input multiple-output – MIMO) deb nomlanadigan texnolgiyani ishlatadi. MIMO ko‘p tomonli antenna o‘rnatilgan uzatuvchi va qabul qiluvchi uskunalar tomonidan ishlatilsa, fazoviy multiplekslash esa uskuna chastotadagi bir kanal orqali ikki yoki undan ko‘proq ma’lumotlar oqimini uzatishi va qabul qilishini bildiradi. MIMO fazoviy multiplekslash bilan birga bir vaqtni o‘zida uzatish va qabul qilish uchun ikki yoki undan ko‘p uzatgich (va antenna) va shuncha qabul qiluvchi (va antenna) dan ishlab chiqilgan.
802.11ac. Hozirgi kunda ishlab chiqilayotgan ushbu standart ma’lumotlarni simsiz 1 Gbit/s yoki undan yuqori tezliklarda ishlashga mo‘ljallanadi. 802.11ac uzatish uchun 2.4 va 5 GGs chastotalardan foydalaniladi, bunda 2.4 GGs avvalgi standartlar bilan mos kelishi uchun, 5 GGs esa yuqoriroq tezlik va ko‘proq imkoniyatlardan foydalanish uchun.
802.11ac hozirda tarkibida OFDM va MIMO lar bo‘lgan, ishlatilayotgan va tekshirilgan 802.11n standartlarga asoslanadi. Biroq avvalgi MIMO ko‘p foydalanuvchilar uchun moslangan MIMO yoki MU-MIMO gacha shunday kengaytirilganki, ko‘p foydalanuvchilardan yuborilgan kadrlar bir vaqtni o‘zida o‘sha kanalni o‘zidayoq uzatiladi. 20 va 40 MGs kanallarda ishlovchi 802.11n ga asoslangan 802.11ac ayniqsa 5 GGs chastotada yanada kengroq uzatish imkoniyatlarini amalga oshirish uchun 80 MGs li kanalgacha kengaytiriladi.
802.11ad. YAna bir ishlab chiqilayotgan 802.11ad standarti uzatish tezligini tahminan 7 Gbit/s gacha ko‘tarishga mo‘ljallangan. 802.11ac kabi 802.11ad OFDM, MIMO va MU-MIMO texnologiyalarni ishlatishga asoslangan. 802.11ad 2.4 GGs li va keyingi 5 GGsli oraliqlardagi avvalgi standartlar bilan moslashtirilgan. 802.11ac dan farqli 802.11ad 60 MGs li kanaldan foydalanadi.
802.11ad uzatadigan signal tarqalishi xona devorlari bilan cheklanishi ehtimoli bo‘lgani sababli bu standart o‘rtacha xonadek qisqa masofalarda ishlash uchun ishlab chiqiladi. Simsiz qurilmalar ishlab chiqaruvchilar foydalanuvchilarga hush kelish uchun klaviatura, manipulyator va ma’lumot saqlagichlarni simsiz ko‘rinishda ishlab chiqishda foydalanishni mo‘ljallamoqdalar. Ishlab chiqaruvchilar, shuningdek, 802.11ad ni Wi-Fi asosidagi telefon aloqasi va katta ekranli simsiz HD-televizorlarda ishlatish usullarini ko‘rib chiqmoqdalar.

802.11 protokolning himoya usullari

Xavfsizlik simsiz tarmoqlarda kabelli tarmoqlar kabi juda zarur. Simsiz tarmoq ko‘paymoqda, shu sababli uni buzish uchun uyushtirilayotgan hujumlar ham ortib boradi. Tarmoqdagi xavfsizlikni ko‘rib chiqish vaqtida tarmoqqa hujum uyushtiruvchilar qanday usullardan foydalanishini bilish zarur. Hujum uyushtirishdagi birinchi qadam simsiz tarmoq mo‘ljalini aniqlashdir. Buning uchun hujumchi ishlatishi mumkin bo‘lgan to‘rtta asosiy element mavjud:
1. Antenna
2. Simsiz tarmoq adapteri
3. GPS (Global Positioning System – Pozitsiyalash global tizimi) uskunasi
4. War-driving software
Mo‘ljaldagi tarmoqda barcha yo‘nalishli antennadan foydalanilmoqdami (ichki tarmoqda) yoki yo‘naltirilgan antennadanmi (binolar orasida o‘rnatilgan tarmoqda), hujumchi bir necha turdagi antennalardan foydalanishi mumkin. Ba’zi hujumchilar turli tuman antennalar – barcha yo‘nalishli, yo‘naltirilgan, yuqori va past kuchaytirgichli antennalar bilan qurollangan bo‘ladi.
Hujamchining yana bir quroli – GPS qurilmasi. GPS kompyuter bilan ulangan va va mo‘ljaldagi simsiz tarmoqni aniqlash uchun hizmat qiladi. Nihoyat, hujumchi antenna orqali tutib olingan ma’lumot asosida maxsus dasturiy ta’minotdan foydalanadi. Ushbu dasturiy ta’minot nafaqat tarmoq joyini aniqlaydi, u tarmoq turini ham aniqlashga imkon beradi.
Tarmoqda hujumga qarshi himoya usullari albatta simsiz tarmoq himoya parametrlaridan foydalanishi kerak. 802.11 standartlari himoyaning bir qancha yo‘llarini taklif etadi: ochiq tizim autentifikatsiyasi va kalitli autentifikatsiya bilan kengaytirilgan simli qurilma xavfsizlik protokoli (Wired Equivalent Privacy – WEP). Bundan tashqari ko‘pgina operatsion tizimlarda ishlatiladigan Wi-Fi ga himoyali ulanish (Wi-Fi Protected Access ­ WPA) va identifikatorlar to‘plami xizmati (Service Set Identifier ­ SSID).

640 marta o`qildi.

Parol:
Eslab qolish.


Ro`yhatdan o`tish

testing

+998915878681

Siz o`z maxsulotingizni 3D reklama ko`rinishda bo`lishini xohlaysizmi? Unda xamkorlik qilamiz.

3D Reklama


Рейтинг@Mail.ru
Рейтинг@Mail.ru

Besucherzahler
счетчик посещений