linkedin facebook linkedin facebook nod32

C++ da ko’p o’lchamli massivlar

Muallif: Mengliyev Sh.

Qo`shilgan sana: 2016-02-12

C++ da ko’p o’lchamli massivlar

Video darslik 

Ushbu bo‘limda quyidagilarga e`tibor berish kerak bo‘ladi: ya`ni ikki o‘lchovli massiv satrlari soni (m), ustunlari soni n, hamda elementlari soni larni e’tiborga olish lozim. Agar masalalarda satrlar va ustunlar soni aniq ko‘rsatilmagan bo‘lsa, ularni 2 dan 10 gacha bo‘lgan oraliqda o‘zgartirish tavsiya etiladi. Matritsaning boshlang‘ich qiymati 1- va 2-indekslari 1 bo‘lgan elementida joylashadi. Matritsaga kiritish va chiqarish satrlar bo‘yicha amalga oshiriladi. m o‘lchamli kvadrat matritsa 2 o‘lchovli  massiv  hisoblanadi. Matritsalarni tashkil eish va ularning elementlarini chiqarish. Matritsalarni tashkil etish masalalaridagi natijaviy matritsa o‘lchami 10X10 dan oshmaydi.
Ikki o`lchamli  statik massivlarni  e`lon qilish.
toifa massiv_nomi [massiv_satrlari_soni][massiv_ustunlar i_soni];
Ikki o`lchamli statik massivlarning e`lon qilinishida, bir o`lchamlidan   farqi, massiv nomidan keyin qirrali qavs ichida ikkita qiymat yozilganligidadir. Bulardan birinchisi, satrlar sonini, ikkinchisi esa ustunlar sonini bildiradi. Ya'ni ikki  o'lchamli massiv elementiga ikkita indeks orqali murojaat qilinadi. Ikki o`lchamli massivlar matematika kursidan ma`lum bo`lgan matritsalarni eslatadi.
Ikki o'lchamli massiv e'loniga misol:
int a[3][3], b[2][4];
A matritsa B matritsa
a00 a01 a02 b00 b01 b02 b03
a10 a11 a12 b10 b11 b12 b13
a20 a21 a22

A matritsa  3 ta satr, 3 ta ustunga ega;
B matritsa  2 ta satr, 4 ta ustunga ega;
Ikki o'lchamli massivlarda 1 - indeks satrni, 2 - indeks ustunni  bildiradi.
Birinchi satrning dastlabki elementi a10 – a biru nol element deb o`qiladi. a o`n deyilmaydi.
m ta satr va n ta ustunga ega bo`lgan massivga (mxn) o`lchamli massiv deyiladi. Agar
m=n (satrlar  va ustunlar  soni teng) bo'lsa kvadrat massiv deyiladi.

Ko'p o'lchamli massivlarni  initsializats iyalash  misоllar:
int a[2][2]={1,2,7,3};
int b[2][3]={ {0,1,2}, {3,4,5} };

Massivlarni qo`llanilishiga misol keltiradigan bo`lsak, satrlar talabalarni, ustunlar fanlardan olgan baholarini bildirsin. Ya`ni m ta talaba, n ta fan. n – ustunga talabalarning o`rtacha baholari hisoblanib, shu asosida stipendiya bilan ta`minlansin.
Va hakazo, bunga o`xshash ko`plab misollar keltirish mumkin. Bu masalalarga to`xtalishdan oldin bir ikkita  oddiy masalar bilan tanishib chiqaylik.

1 - Masala. A(mxn) matritsa berilgan. Shu matritsa elementlar ini  kirituvchi  va ekranga jadval ko`rinishida chiqaruvchi programma tuzilsin.

#include<iostream.h>
#include<math.h>
int main()
{
int  m, n, a[10][10];
cout << "Satrlar sonini kiriting \nm=";cin >> m;
cout << "Ustunlar sonini kiriting \nn=";cin >> n;
cout <<"Massiv elementlarini kiriting \n";
for(int satr = 0; satr < m ; satr++)
for(int ustun = 0; ustun < n; ustun++)
{
cout << "a[" << satr << "][" << ustun << "]="; cin >> a[satr][ustun];
}
for(int satr = 0; satr < m; satr++)
{
for(int ustun = 0; ustun < n; ustun++)
cout << a[satr][ustun] << "\t"; cout<<"\n";
}
system ("pause");
return 0;

}

Funksiya parametri sifatida massivni jo'natish va funksiya natijasi sifatida massivni olish ham mumkin. Funksiyaga matritsani uzatishda matritsa nomi bilan uning satrlar va ustunlar sonini ham jo'natish kerak bo'ladi. Funksiyada massivdan foydalanishni bir necha xil usuli bor, shularning ba'zilari bilan tanishamiz.
Funksiyaga matritsani uzatish

#include <iostream.h>
#include<math.h>
void matrix_print(int a[10][10], int m, int n)
{
// matritsani jadval shaklida chiqarish
for (int i = 0; i < m; i++)
{
for (int j = 0; j < n; j++)
{
cout << a[i][j] << "\t";
}
cout << "\n";
}
}
int satr_max(int a[], int n)
{
// massivning eng katta elementini aniqlash
int max = a[0];
for (int i = 1; i < n; i++)
if (max < a[i]) max = a[i];
return max;
}
int main()
{
int  m, n, a[10][10];
cout << "Satrlar sonini kiriting \nm=";  cin >> m;
cout << "Ustunlar sonini kiriting \nn="; cin >> n;
cout <<"Massiv elementlarini kiriting \n";
for (int i = 0; i < m; i++)
for (int j = 0; j < n; j++)
cin >> a[i][j];
cout << "Kiritilgan matritsa\n";
//funksiyaga matritsa, satrlar va ustunlar soni jo'natiladi
matrix_print(a, m, n);
for (int i = 0; i < m; i++)
{
// funksiyaga i-satrning 0-elementi adresini
// va elementlar sonini jo'natamiz
cout << i << "-satrning eng kattasi=" <<
satr_max(&a[i][0], n);
cout << endl;
}
return 0;
system ("pause");
}

Matritsadagi har bir satrning eng kattasini topish

#include <iostream.h>
#include<math.h>
void matrix_print(int a[10][10], int m, int n)
{
// matritsani jadval shaklida chiqarish
for (int i = 0; i < m; i++)
{
for (int j = 0; j < n; j++)
{
cout << a[i][j] << "\t";
}
cout << "\n";
}
}
int satr_max(int a[], int n)
{
// massivning eng katta elementini aniqlash
int max = a[0];
for (int i = 1; i < n; i++)
if (max < a[i]) max = a[i];
return max;
}
int main()
{
int  m, n, a[10][10];
cout << "Satrlar sonini kiriting \nm=";  cin >> m;
cout << "Ustunlar sonini kiriting \nn="; cin >> n;
cout <<"Massiv elementlarini kiriting \n";
for (int i = 0; i < m; i++)
for (int j = 0; j < n; j++)
cin >> a[i][j];
cout << "Kiritilgan matritsa\n";
//funksiyaga matritsa, satrlar va ustunlar soni jo'natiladi
matrix_print(a, m, n);
for (int i = 0; i < m; i++)
{
// funksiyaga i-satrning 0-elementi adresini
// va elementlar sonini jo'natamiz
cout << i << "-satrning eng kattasi=" <<
satr_max(&a[i][0], n);
cout << endl;
}
return 0;
system ("pause");
}
Statistik massivlar bilan ishlashning  kamchiliklar i:

1. Statik massivlarning  uzunligi оldindan ma’ lum bo’ lishi kеrak;
2. Statik massivning  o'lchami bеrilganlarga ajratilgan хоtiraning  o’ lchami bilan chеgaralangan;
3. Katta o’lchamdagi massiv e’lоn qilib,  masalani  yеchilishida ajratilgan хоtira to’ liq ishlatimasligi mumkin.
Bu kamchiliklarni dinamik  massivlardan  fоydalanish оrqali xal qilish mumkin.
Ikki o'lchamli dinamik massivlar bilan ishlash
Ikki o’lchamli dinamik massivni tashkil qilish uchun «ko’rsatkichga ko’rsatkich» dan foydalaniladi:
int **a;
Endi  satrlar sоniga qarab ko’rsatkichlar massiviga  dinamik хоtira ajratish  kеrak:
a = new  int  *[satrlar_soni];
Har bir satrga takrоrlash оpеratоri yordamida хоtira ajratish kеrak va uning bоshlang’ich adrеsini  a massiv elеmеntlariga jоylashtirish zarur:
for (int  i  = 0; i < satrlar_soni; i++)
a[i]  = new int [ustunlar_soni];
Dinamik  massivda har bir satr хоtiraning turli  jоylarida jоylashishi mumkin.
Dinamik massivlarni ishlatib bo’ lgandan kеyin albatta delete amali bilan uni o’ cherish kеrak.
Yuqоridagi mis оlda ikki  o’ lchamli massiv uchun avval massivning  har bir elеmеnti, охirida massivning  o’ zi o'chiriladi:
for (int  i  = 0; i  < satrlar_soni;  i++)
delete [] a[i];
delete []a;

1 - Masalani dinamik massivdan foydalanga holda ishlashni ko'rib chiqamiz.

#include <iostream.h>
#include<math.h>
int main()
{
int  m, n;
int **a; // ko'rsatkichga ko'rsatkich
cout << "Satrlar sonini kiriting \nm=";
cin >> m;
cout << "Ustunlar sonini kiriting \nn=";
cin >> n;
// m ta ko'rsatkichlar massivi uchun xotira ajratish
a = new int *[m];
// har bir satr uchun dinamik xotira ajratish
for (int i = 0; i < m; i++)
a[i] = new int [n];
cout <<"Massiv elementlarini kiriting \n";
for(int satr = 0;  satr < m ; satr++)
for(int ustun = 0; ustun < n; ustun++)
{
cout << "a[" << satr << "][" << ustun << "]=";
cin >> a[satr][ustun];
}
// matritsani jadval shaklida chiqarish
for(int satr = 0; satr < m; satr++)
{
for(int ustun = 0; ustun < n; ustun++)
cout << a[satr][ustun] << "\t";
cout<<"\n";
}
// Dinamik massivdan foydalanib bo'lgandan so'ng
// uni xotiradan o'chirish lozim
// oldin massiv satrlari o'chiriladi (xotira bo'shatiladi)
for (int i = 0; i < m; i++)
delete []a[i];
// endi massivning o'zini o'chirish mumkin
delete [] a;
return 0;
system ("pause");
}

a(m, n)  matritsani  b(n, p) matritsaga  ko'paytirishdan  hosil  bo'lgan c(m, p) matritsani chiqaruvchi programma tuzilsin.

#include <iostream.h>
#include<math.h>
void matrix_print(int **a, int m, int n)
{
// matritsani jadval shaklida chiqarish
for (int i = 0; i < m; i++)
{
for (int j = 0; j < n; j++)
{
cout << a[i][j] << "\t";
}
cout << "\n";
}
}
void matrix_input (int **a, int m, int n)
{
for (int i = 0; i < m; i++)
for (int j = 0; j < n; j++)
cin >> a[i][j];
}
void matrix_delete (int **a, int m)
{
// Dinamik massivdan foydalanib bo'lgandan so'ng
// uni xotiradan o'chirish lozim
// oldin massiv satrlari o'chiriladi (xotira bo'shatiladi)
for (int i = 0; i < m; i++)
delete []a[i];
// endi massivning o'zini o'chirish mumkin
delete []a;
}
// create_matrix - ko'rsatkichga ko'rsatkich qaytaradi
int ** create_matrix(int m, int n)
{
int **ptr;
// matritsa satrlari uchun xotira ajratish
ptr = new int *[m];
for (int i = 0; i < m; i++)
// matritsa ustunlari uchun xotira ajratish
ptr[i] = new int [n];
return ptr;
}
int main()
{
int  m, n, p, **a, **b, **c;
cout << "A matritsa satrlar sonini kiriting \nm=";  cin >> m;
cout << "A matritsa ustunlar sonini kiriting \nn="; cin >> n;
cout << "B matritsa ustunlar sonini kiriting \np="; cin >> p;
// matritsalarni hosil qilish
a = create_matrix(m, n);
b = create_matrix(n, p);
c = create_matrix(m, p);
cout << "A massiv elementlarini kiriting \n";
matrix_input(a, m, n);
cout << "B massiv elementlarini kiriting \n";
matrix_input(b, n, p);
cout << "Kiritilgan A matritsa\n";
matrix_print(a, m, n);
cout << "Kiritilgan B matritsa\n";
matrix_print(b, n, p);
// c matritsa elementlarini 0 qilish
for (int i = 0; i < m; i++)
for (int j = 0; j < p; j++)
c[i][j] = 0;
// A matritsani B matritsaga ko'paytirish
for (int i = 0; i < m; i++)
for (int j = 0; j < n; j++)
for (int k = 0; k < p; k++)
{
c[i][k] += a[i][j] * b[j][k];
}
cout << "Natija C matritsa\n";
matrix_print(c, m, p);
matrix_delete(a, m); // a matritsani o'chirish
matrix_delete(b, n); // b matritsani o'chirish
matrix_delete(c, m); // c matritsani o'chirish
return 0;
system ("pause");
}

1638 marta o`qildi.

Foydalanuvchi ismi: Zuhra
Qo`shilgan sana: 2016-02-27

Rahmat

Parol:
Eslab qolish.


Ro`yhatdan o`tish

testing

+998915878681

Siz o`z maxsulotingizni 3D reklama ko`rinishda bo`lishini xohlaysizmi? Unda xamkorlik qilamiz.

3D Reklama


Рейтинг@Mail.ru
Рейтинг@Mail.ru

Besucherzahler
счетчик посещений